کد مطلب : ‌10182

ایجاد صنعت مس بهترین تصمیم بود

بازخوانی خاطرات «علی‌نقی عالیخانی»، چهره قدیمی صنعت و اقتصاد از صنعت مس

دکتر «علی‌نقی عالیخانی»، وزیر اقتصاد در دهه چهل شمسی، چهره‌ای شناخته‌شده برای اهالی حوزه اقتصاد و همچنین صنعت است. در زمان او بسیاری از صنایع بزرگ کشور راه‌اندازی شد که صنعت مس نیز از آن جمله است. خاطرات عالیخانی در قالب کتابی با عنوان «اقتصاد و امنیت» از سوی سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران منتشر شده است. در این کتاب که بیش از 700 صفحه است بسیاری از رویدادهای اقتصادی تاریخ معاصر ایران در قالب گفتگوهایی مفصل بازخوانی شده‌اند. یکی از این رویدادها راه‌اندازی مجتمع مس سرچشمه به عنوان گام نخست در ایجاد صنعت مس کشور است. بخش‌هایی از خاطرات عالیخانی که مربوط به این رویداد صنعتی می‌شود را در ادامه می‌خوانید. همچنین یکی از نزدیکان عالیخانی، «رضا نیازمند»، اولین مدیرعامل شرکت مس بود. خاطرات عالیخانی از دوست و همکارش نیازمند یکی دیگر از بخش‌های کتاب اقتصاد و امینت است که در اینجا آورده شده.

داستان مس
عالیخانی از سال 1341 تا 1348 وزیر اقتصاد بود و آمدن و رفتن چندین نخست‌وزیر را از نزدیک دید. خود او نیز بالاخره در مرداد 48 از وزارت کنار رفت. او در خاطراتش از رواج فساد و بی‌تدبیری در حوزه اقتصاد پس از رفتن او از این وزارتخانه می¬گوید. او در پاسخ به سئوال مصاحبه‌شونده که می¬پرسد: «گفتید فساد اقتصادی وجود داشت. گویا بی‌سیاستی هم بود؟» پاسخ می‌دهد: «این دیگر بستگی پیدا می‌کرد که روزبه‌روز چه تصمیم‌هایی را بگیرند. چه چیزهایی را اعلیحضرت بگوید، چه چیزهایی را آنهایی فشار بیاورند که این وسط یواش‌یواش تماس خودشان را با دربار و نخست‌وزیر و... محکمتر کرده بودند. بنابراین اقتصاد از راه اصلی خودش بیرون آمد و دنبال کارهایی که فرض کنید برای نامتمرکز کردن فعالیت‌های صنعتی در ایران باید انجام می‌دادیم، گرفته نشد. به تربیت حرفه‌ای که ما در آن کمبود خیلی خیلی بزرگی داشتیم، توجه نشد. من سعی کردم در تمام واحدهای جدیدی که درست کردیم، یک مرکز حرفه‌ای، چندین برابر احتیاج آن مرکز درست بکنیم و کردیم که کسانی که از اینجا بیرون می‌آیند در جاهای دیگر مشغول شوند. خیلی راحت هم می‌دانستم که ما داریم زیاده از میزان نیاز آن واحدها مثل اراک یا تبریز که ماشین‌سازی داشتیم، کارگر متخصص تربیت می‌کنیم ولی این با توجه به این بود که تلافی کمبودش را در بازار کار بیاوریم و اینها خیلی راحت می‌رفتند جاهای دیگر کار می‌کردند. اما در دوره بعد از ما این مسائل به‌کلی رها شد. تنها چیزی که باقی ماند این بود که شاه به پروژه‌های بزرگ علاقمند بود و فقط آن پروژه‌ها می‌توانست انجام بپذیرد مثل مس که به عقیده من خیلی هم صحیح بود که دنبال مس بروند.» و از اینجا خاطرات عالیخانی از صنعت مس آغاز می‌شود. عالیخانی ادامه می‌دهد: «بنابراین طرح‌های بزرگ مورد توجه شاه بود که گفتم در مورد مس سرچشمه تردیدی نیست که باید این کار را انجام می‌دادیم. خیلی هم کار درستی بود. اینجا من به‌خصوص یک نکته‌ای را باید یادآوری کنم. آن کسانی که می‌گفتند ما نباید به صنعت دست بزنیم، باید دنبال کشاورزی برویم، نمی‌دانستند درباره کجا دارند صحبت می‌کنند. وقتی که مس سرچشمه معلوم شد که چه ذخیره فوق‌العاده‌ای دارد، یک‌باره دریافتیم مقدار آبی که بتوانیم از آن استفاده بکنیم و این مس را استخراج و تغلیظ بکنیم به‌قدری کم است که تنها راه که این معدن به کار بیفتد این است که آن چند مزرعه‌ای که در بالای کوهستان سرچشمه وجود داشت از بیرن بروند و هیچ‌گونه آبی برای هیچ کاری مصرف نشود جز برای آن معدن به‌خصوص. اصولا در تمام آن بیابان برهوتی که اطراف مس سرچشمه بود شما هرگونه آبی که پیدا می‌کردید فایده دامانی‌اش به‌مراتب بیشتر بود در کارهای صنعتی تا اینکه شما آن آب مختصر را در کشاورزی مصرف بکنید. به هر حال باید خیلی دقت می‌کردیم کجا داریم چه کارهایی را انجام می‌دهیم. فضای اقتصادی کشور یکسان نبود و باید با توجه به امکاناتی که در هر جا داشتیم می‌رفتیم کار می‌کردیم، هم از نقطه‌نظر منابع طبیعی و امکانات معدنی که داشتیم و هم از نقطه‌نظر تمرکز جمعیت و آب و... .»


بازخوانی خاطرات «علی‌نقی عالیخانی»، چهره قدیمی صنعت و اقتصاد از صنعت مس

تولد ایمیدرو و مدیرعاملی نیازمند
یکی دیگر از رویدادهای حوزه صنعت در زمان وزارت عالیخانی ایجاد سازمان گسترش و نوسازی صنایع بود. در این دوران رضا نیازمند که پس از راه‌اندازی مجتمع مس سرچشمه، مدیرعامل مس شد، معاون صنعتی وزارت اقتصاد و یکی از نزدیکترین افراد به عالیخانی بود. عالیخانی در بخشی از خاطراتش به ایجاد سازمان گسترش و نوسازی صنایع اشاره می‌کند و می‌گوید: «من با مشورت همکارهایم یک طرحی تهیه کردیم با نام «سازمان نوسازی صنایع ایران» و بعد اعلیحضرت گفتند «خب چه کسی می‌تواند این دستگاه را اداره بکند؟» و اسم معاون من دکتر یگانه را بردند. گفتم «نه، او به درد این کار نمی‌خورد. کارش بیشتر جنبه تئوریک و پژوهش دارد.» گفتند «پس چه کسی برای این کار خوب است؟» گفتم «رضا نیازمند ولی صلاح نیست از کار کنونی‌اش که معاون صنعتی وزارتخانه است، بیاید بیرون.» ... گفتم «بودن نیازمند برای وزارتخانه خیلی مهم است.» گفتند «هر کسی را می‌خواهی جایش بگذار.» من هم گفتم «در این صورت فرخ نجم‌آبادی را باید بیاورم.» نجم‌آبادی آن زمان در وزارت پست و تلگراف، رئیس شرکت تلفن بود ولی خب سابقه کارش را می‌دانستم چون در شرکت نفت بود و از آنجا می‌شناختمش و شخص خیلی برجسته‌ای بود. گفتند «هر کسی را می‌خواهی بیاور.» به این ترتیب ما سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران را تاسیس کردیم. در مرحله اول هم من برای آنجا یک هیئت مدیره خیلی خوب پیشنهاد کردم که مورد تایید شاه هم قرار گرفت. رئیس هیئت مدیره را هم دکتر محمد سجادی گذاشتیم که در آن زمان نایب رئیس مجلس سنا بود ولی من به آن چیزهایش کاری نداشتم. یکی از آدم‌های بسیار باتجربه و وارد بود. آن زمانی که ما دبستان می‌رفتیم، زمان رضاشاه، او وزیر شده بود. مردی خیلی روشن و خیلی بی‌نظیر بود و در کارش بسیار محکم بود. به هر حال با او صحبت کردم و او هم قبول کرد ریاست هیئت مدیره را به عهده بگیرد. بنابراین با بودن دکتر سجادی به عنوان رئیس هیئت مدیره و نیازمند به عنوان مدیرعامل می‌دانستم که این کار خیلی خوب انجام خواهد شد.» او همچنین درباره نیازمند می‌گوید: «نیازمند هم آن موقع یک آدم باتجربه‌ای بود، با تجربه بسیار خوب چون خودش در ایران سازمان مدیریت صنعتی را به وجود آورده بود و بعد هم در سازمان برنامه کار کرده بود و کارش هم در آنجا، چه زمان ابتهاج و چه پیش از ابتهاج، خیلی مورد توجه بود. به هر حال آدمی بود که مطمئن بودم می‌تواند خیلی خوب این کار را انجام دهد. او هم به روش خودش در مرحله اول بدون اینکه بخواهد سازمانی بزرگ و با عرض و طول درازی درست بکند، از دو سه نفر از کسانی که یا در وزارتخانه یا در شرکت‌های تابع وزارت اقتصاد داشتیم، دعوت کرد مدیرهای قسمت‌های اصلی سازمان باشند و بنشینند با هم طرح‌ها را بریزند. پس از دو سه ماه کاملا برایش روشن شد به چه صورتی می‌خواهد کار بکند.» و به این ترتیب ایمیدرو تاسیس شد.

نام‌ :
ایمیل :
نمایش داده نمی‌شود
متن :
 
عضویت در خبرنامه
نام‌ و نام‌خانوادگی:
ایمیل :
مس پرستلگرام
به نظر شما سایت عصر‌مس‌آنلاین بهتر است بیشتر به چه مطالبی بپردازد؟