کد مطلب : ‌10304
گفت‌وگو با «احمد محمدخانلو»، اولین معاون معدنی و مدیر امور اکتشافات شرکت ملی صنایع مس ایران

تلاش برای احیای معدن 400ساله سونگون

دکتر «احمد محمدخانلو»، اولین معاون معدنی و مدیر امور اکتشافات شرکت ملی صنایع مس ایران است. او در سال 1355 از سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران به شرکت مس منتقل شد. با او درباره تجربیات اکتشافی‌اش در ایران به گفتگو نشسته‌ایم.

بازدید مقامات از پیشرفت پروژه مس سرچشمه و توضیحات احمد محمد خانلو برای آنها. احمد محمد خانلو سمت چپ تصویر با کلاه طلایی در بلندگو سخن می‌گوید.

قسمت اول

دکتر «احمد محمدخانلو»، اولین معاون معدنی و مدیر امور اکتشافات شرکت ملی صنایع مس ایران است. او در سال 1355 از سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران به شرکت ملی صنایع مس ایران منتقل شد تا از تجربیات و تحصیلاتش در زمینه اکتشاف مناطق مختلف ایران بهره برده شود و زمینه فعالیت بخش اکتشافات در شرکت ملی صنایع مس ایران را فراهم کند. محمدخانلو در مدت کوتاه حضورش در شرکت مس از سال 1355 تا 1359 موفق شد مطالعات اکتشافی مهمی در اندیس‌ها و معادن بزرگی چون میدوک و سونگون انجام دهد و زمینه بهره‌برداری از این ذخایر بزرگ معدنی را فراهم کند. محمدخانلو اهل شهر تبریز است و به‌خوبی با آن دیار آشناست. همین آشنایی در کنار تسلط بالای او بر زمین‌شناسی و متالورژی و همین‌طور گذراندن دوره‌های ویژه در کشورهای اروپایی به محمدخانلو کمک کرده تا اقدامات موثری در زمینه اکتشاف معادن مس در شمال غربی کشور به انجام رساند. وی معتقد است توقف اکتشاف در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی مشکلاتی را برای توسعه صنعت مس در سال‌های بعد به ‌‌وجود آورده. با این حال امیدوار است که با شروع فعالیت‌های مجدد و گسترده شرکت مس در سال‌های اخیر آینده روشنی برای این شرکت رقم خواهد خورد. در گفت‌وگوی زیر خاطرات سال‌های دور محمدخانلو مورد کاوش قرار گرفته تا از این دریچه شناختی نسبی با فعالیت‌های اکتشافی شرکت ملی صنایع مس ایران در آستانه انقلاب اسلامی ایران و در میانه سال‌های 1355 تا 1359 به دست آید.

  • در چه سالی شروع به کار در شرکت مس کردید؟

در سال 1339 و پس از اخذ مدرک مهندسی معدن از دانشگاه تهران در وزارت صنایع و معادن در تهران مشغول به کار شدم. بعد از آن مدتی رئیس امور معادن در اداره کل صنایع و معادن آذربایجان بودم و پس از آن در سال 1348 به ماشین‌سازی تبریز منتقل شدم و مدتی هم در سازمان گسترش و نوسازی صنایع کشور مشغول به کار بودم. از سازمان گسترش و نوسازی به شرکت مس سرچشمه منتقل شدم.

  • با این حساب چه زمانی به شرکت مس رفتید؟

پس از تحصیلاتم در انگستان و در سال 1355 به سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران بازگشتم و سپس از آنجا به شرکت ملی صنایع مس ایران منتقل شدم.

  • در زمان ملی شدن این صنایع وارد آن شدید؟

در زمان مدیرعاملی مهندس توکلی لایحه ملی شدن صنایع مس به مجلس شورای ملی رفت و در آنجا تصمیم بر این شد که به شرکت ملی صنایع مس ایران تبدیل شود. با این قانون تمامی کانسارها و معادن زیر نظر شرکت ملی صنایع مس ایران قرار گرفت و از همین‌رو امور اکتشافات در شرکت ملی صنایع مس ایران دایر شد.

  • در ابتدا در کدام قسمت مشغول به کار شدید؟

با توجه به تحصیلات و سوابق کاری که در بخش معدن، متالورژی و شرکت ماشین‌سازی تبریز داشتم به عنوان اولین معاون معدنی و مدیر اکتشاف شرکت ملی صنایع مس ایران انتخاب شدم. احتمالا انتخاب من به عنوان معاون معدنی و مدیریت اکتشافات به دلیل سال‌های فراوان همکاری با مهندس توکلی به عنوان یکی از مدیران کارخانه ماشین‌سازی تبریز و رضایت از خدماتم در مسئولیت آموزش مهندس‌ها و متخصصان به مدت دو سال در کشورهای چکسلاواکی سابق، آلمان و انگلستان بوده است. در نهایت قبل از انتقال به شرکت ملی صنایع مس ایران کارشناس ارشد «ایدرو» بودم.

  • پیش از اینکه شما در این سمت قرار بگیرید مهندسان امریکایی در آنجا بودند؟

سیاست توکلی در زمان مدیرعاملی در شرکت ملی صنایع مس ایران جایگزینی مدیران ایرانی به جای خارجی بود. به‌خوبی یادم هست که روزی تمامی کارکنان را جمع کرد و گفت: «از این پس همه مدیرانی که استخدام می‌شوند ایرانی خواهند بود». با صراحت به امریکایی‌ها گفته بود که شما تنها کارگزار هستید. برای توکلی انجام درست کار مطرح بود. مثلا در یک شب 15 کارشناس خارجی را به علت کم‌کاری از بندرعباس اخراج کرد. فضای ورود مدیران ایرانی و اداره شرکت ملی صنایع مس ایران به وسیله ایرانی‌ها به صورتی بود که روی برخوردها و رفتارهای مدیریتی ما هم تاثیر ‌گذاشت. برای مثال خود من در یکی از بازدیدها متوجه شدم که آزمایشگاه محل کار خارجی‌ها و ایرانی‌ها را از هم جدا کرده‌اند که به نوعی تبعیض میان افرادی که در آنجا فعالیت می‌کردند به وجود آمده بود. مسئول آزمایشگاه شخصی از آفریقای جنوبی بود، بنابراین از آقای مهندس توکلی، مدیرعامل وقت خواستم تا آن کارمند آناکاندا را اخراج کند. توکلی گفت: «خانلو ما و خود را با بزرگان طرف نکن». اصرار من باعث شد که نامه‌ای تنظیم شود و از کارمند آناکاندا بخواهم که ظرف 24 ساعت سرچشمه را ترک کند. زمانی که مدیران بزرگی چون توکلی از این سیاست‌ها حمایت کرده و از چنین اعمالی استقبال و ما را پشتبانی کردند، امکان انجام آن به وجود می‌آمد. حتی زمانی یک امریکایی به نام «رایس» به راننده ما توهین کرد. بی‌معطلی و بدون اطلاع آقای توکلی او را اخراج کردم. فضا در آن زمان این‌طور بود. به هر حال کم‌کم بوی تحرکات انقلاب هم به مشام می‌رسید. با این ‌حال زمانی که افراد بزرگی چون توکلی یا نیازمند پشت شما قرار گرفتند نتایج مثبتی به دست می‌آید. نتیجه این دست فعالیت‌ها پس از انقلاب مشخص شد. با آنکه پول‌های سرشاری در اختیار مدیران برای انجام پروژه در اختیار داشت حتی یک دینار هم بدون ضوابط هزینه نشد.

  • از ملیت‌های دیگر هم در سرچشمه حضور داشتند؟

بله. از 15 کشور مختلف در آنجا فعالیت می‌کردند. یادم هست کارهای الکتریکی به عهده کره‌ای‌ها بود. یک شب ساعت 10 به من خبر دادند که کره‌ای‌ها اعتصاب کرده‌اند. خودم را به کمپ آنها رساندم. بیش از 200 نفر با هر چیزی که دست‌شان بود به روی زمین می‌کوبیدند. کمی ترسیدم. بعد از پرس‌و‌جو متوجه شدم که پیمانکار آنها یک ماه است که حقوق آنها را نداده. سریعا با دفتر تهران تماس گرفتم. تعهد پرداخت را تا یک هفته آینده گرفتم و نهایتا ماجرا به خوبی ختم شد.

  • طی دو سال شروع فعالیت‌تان در شرکت مس تا پیروزی انقلاب به چه مکان‌هایی رفتید و چه اکتشافاتی را برای شرکت انجام دادید؟

پس از ملی شدن صنعت مس، همه معادن را باید زیر نظر می‌گرفتیم. تعدادی از معادن مانند سونگون و میدوک مشخصات قبلی داشتند و این موضوع به ما کمک بسیاری ‌کرد. برخی اماکن را نیز باید از ابتدا به تجسس در آن می‌پرداختیم. از میان معادن مشخص‌شده با سونگون از جوانی آشنایی داشتم. در سال 1342 که در آذربایجان بودم از سونگون دیدن کردم. سونگون تاریخچه 400 ساله دارد. اما در گذشته از رگه‌ای و اسکارن استفاده می‌کردند و به‌مرور متروکه شده بود. پس از اینکه اکتشافات تشکیل شد مهندس «همیلتون» در کنار گروه ما قرار گرفت تا از این معادن دیدن کنیم. همیلتون زمین‌شناس مس سرچشمه بود و یکی از متبحرترین افراد در این رشته بود. شخصیتی که چیزهای زیادی به ما یاد داد و همگی از او آموختیم. اولین‌بار با اسب و به همراه همیلتون به سونگون رفتیم. یادم هست شش کیلومتر مانده به معدن سونگون همیلتون از اسب پیاده شد و یک مشت از خاک را برداشت و به من نشان داد. گفت: « نگاه کن این به پورفیری‌های سرچشمه شبیه است». از این زمان به بعد طی دو سال چندین زمین‌شناس در منطقه سونگون و بدترین آب‌و‌هوا زیر چادر زندگی و مطالعه کردند. در اهر آزمایشگاهی بنا شد تا نمونه‌ها در آنجا مورد آزمایش قرار گیرد. بعد از آزمایش‌های ژئوشیمی و ژئوفیزیک سونگون به عنوان یک معدن پورفیری مورد تایید قرار گرفت.

  • سمت همیلتون در آن زمان چه بود؟

زمین‌شناس شرکت آناکاندا برای معدن سرچشمه بود. حتی تا یک سال‌ بعد از انقلاب هم در ایران ماند و در کنار من بود. علمی که در شناسایی ذخایر مس پورفیری به بچه‌های مس یاد داد بی‌نظیر بود و به ما کمک بسیاری کرد. با اینکه بین شرکت مس و سازمان زمین‌شناسی اختلاف وجود دارد که کدام یک ابتدا معادن پورفیری را تشخیص دادند، اما با اطمینان می‌توان گفت که معدن پورفیری سونگون برای اولین‌بار در شرکت مس سرچشمه اعلام شده است.

نام‌ :
ایمیل :
نمایش داده نمی‌شود
متن :
 
عضویت در خبرنامه
نام‌ و نام‌خانوادگی:
ایمیل :
مس پرستلگرام
به نظر شما سایت عصر‌مس‌آنلاین بهتر است بیشتر به چه مطالبی بپردازد؟