کد مطلب : ‌10307
گفتگو با دکتر «احمد محمدخانلو»، اولین معاون معدنی و مدیر امور اکتشافات شرکت ملی صنایع مس

اکتشاف روی کمربند مس

دکتر «احمد محمدخانلو»، اولین معاون معدنی و مدیر امور اکتشافات شرکت ملی صنایع مس ایران است. او درباره تجربیات اکتشافی‌اش در ایران از میدوک تا سونگون با «عصرمس آنلاین» به گفتگو نشسته است.

قسمت دوم

دکتر «احمد محمدخانلو»، اولین معاون معدنی و مدیر امور اکتشافات شرکت ملی صنایع مس ایران است. او در سال 1355 از سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران به شرکت ملی صنایع مس ایران منتقل شد تا از تجربیات و تحصیلاتش در زمینه اکتشاف مناطق مختلف ایران بهره برده شود و زمینه فعالیت بخش اکتشافات در شرکت ملی صنایع مس ایران را فراهم کند. محمدخانلو در مدت کوتاه حضورش در شرکت مس از سال 1355 تا 1359 موفق شد مطالعات اکتشافی مهمی در اندیس‌ها و معادن بزرگی چون میدوک و سونگون انجام دهد و زمینه بهره‌برداری از این ذخایر بزرگ معدنی را فراهم کند. محمدخانلو اهل شهر تبریز است و به‌خوبی با آن دیار آشناست. همین آشنایی در کنار تسلط بالای او بر زمین‌شناسی و متالورژی و همین‌طور گذراندن دوره‌های ویژه در کشورهای اروپایی به محمدخانلو کمک کرده تا اقدامات موثری در زمینه اکتشاف معادن مس در شمال غربی کشور به انجام رساند. وی معتقد است توقف اکتشاف در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی مشکلاتی را برای توسعه صنعت مس در سال‌های بعد به ‌‌وجود آورده. با این حال امیدوار است که با شروع فعالیت‌های مجدد و گسترده شرکت مس در سال‌های اخیر آینده روشنی برای این شرکت رقم خواهد خورد. در گفت‌وگوی زیر خاطرات سال‌های دور محمدخانلو مورد کاوش قرار گرفته تا از این دریچه شناختی نسبی با فعالیت‌های اکتشافی شرکت ملی صنایع مس ایران در آستانه انقلاب اسلامی ایران و در میانه سال‌های 1355 تا 1359 به دست آید.

  • در زمان فعالیت در سونگون، در میدوک هم مشغول اکتشاف بودید؟

بله. پس از پذیرش مسئولیت در اکتشافات شرکت ملی صنایع مس چهار گروه اکتشافی تشکیل شد. یکی در معدن میدوک بود که پس شروع کار در آنجا در شهربابک آزمایشگاه را بنا کردیم. همینطور در کرمان هم آزمایشگاه بنا کردیم تا اکتشافات علی‌آباد یزد به آن منتقل شود. در سونگون هم یک گروه داشتیم.

  • با این حساب در دو سال منتهی به انقلاب اسلامی مجبور بودید به نقاط مختلف کشور سفر کنید؟

به نقاط مختلف کشور و به گروه‌های مختلف سرکشی می کردم تا از میزان و کیفیت پیشرفت مطلع شوم. عملا روی کمربند مس سفر ‌کردم. کمربند مس تاریخچه طولانی دارد. یوگسلاوی‌ها در سال‌های قبل در مطالعاتی که در ایران برای سازمان زمین‌شناسی ایران انجام دادند به موضوع کمربند مس در ایران اشاره کرده بودند و در سال 1973 در قالب کتابی این موضوع را منتشر کرده بودند. البته مکان‌های چون مزرعه و انجرد و تعداد دیگری در اهر از سال‌ها قبل مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفت و رگه‌ها برداشت شده بود. البته در گذشته مسئولیت بهره‌برداری با اداره کل معادن بود که زیر نظر وزارت صنایع  و معادن قرار داشت. مواد به دست آمده از این معادن رگه‌ای به غنی‌آباد ارتش برده و در آنجا ذوب می‌شد. ذوب در کوره‌های که اطراف آن را آب، سرد  می‌کرد (Water Jacket)، انجام می‌گرفت و کالکوپریت به مس تبدیل می‌شد. در گذشته پدران ما برای توصیف مس خالص از کلمه «مس انجرد» استفاده می‌کردند. گفته شده قابلمه‌های مسی اهر یا باغچه‌بان زنجان چون از مس خالص طبیعی (Native Copper) ساخته شده، بسیار با کیفیت است.

  • گروه‌های اکتشافی که در مناطق مختلف داشتید تا به کجا پیش رفت؟

زمانی که مسلم شد سونگون مس پورفیری در مقیاس صدها میلیون تن است عملا کار برای استخراج آغاز شد. در میدوک هم معدن خریداری شد زیرا متعلق به اشخاص حقیقی بود و مجددا اکتشافی صورت گرفت تا مطالعات آن کامل شود. در علی‌آباد هم مطالعات در حال انجام بود. البته این چهار گروه هم‌زمان در تعداد زیادی از مناطق در حال مطالعه بودند. خوشبختانه از میان آن تعداد از مناطق اکتشافی بسیاری به ثمر رسیده و بزرگترین آن همین مس سونگون است، تقریبا با مس سرچشمه برابری می‌کند.

  • در آن زمان چه برنامه‌های برای آینده داشتید؟

نظر اولیه در استخراج معدن مس سرچشمه بر این بود که با سرمایه‌گذاری بالایی که روی تاسیسات و کارخانه‌ها انجام شده مدت زمان بهره‌برداری از کارخانه افزایش یابد. در واقعا هدف اصلی این بود که بیشترین میزان سنگ معدن نه از خود معدن سرچشمه که از کانسارهای مس محدوده سرچشمه برداشت شود. به این ترتیب با هزینه کمتر می‌شد این مواد خام را با استفاده از تاسیسات موجود در سرچشمه استحصال کرد. در واقع با این رویکرد عمر معدن سرچشمه هم طولانی‌تر می‌شد و سرمایه‌گذاری در آنجا معنای بیشتری داشت. در حقیقت قصد اولیه استخراج بالا از سرچشمه نبود.

  • منظور شما بهره‌برداری از کانسارهای ایالتی مانند دره‌زار است؟

بله. اکتشاف دره‌زار به وسیله بچه‌های ما شروع شد و بعدها ادامه پیدا کرد. در کل هدف بالا بردن عمر معدن سرچشمه و استفاده حداکثری از تاسیسات ذوب و کنستانتره برای تولید مس بود.

  • چقدر در این امر موفق بودید؟

به‌هرحال تا پیش از انقلاب تاسیسات مس سرچشمه به تولید سرد رسیده بود و هنوز تا تولید گرم فاصله داشتیم. از این‌رو پس از کاسته شدن از فعالیت اکتشافات و خروج از شرکت ملی صنایع مس عملا در ارتباط مستقیمی با روند تولید قرار نگرفتم. مسلما تولید گرم بلافاصله به وسیله بچه‌های شرکت ملی صنایع مس ایران  انجام شده است.

  • پس از وقوع انقلاب و توقفی که برای بخش‌های مختلف صنعتی کشور به وجود آمد، بخش اکتشاف شرکت مس چطور به  کار خود ادامه داد؟

پس از انقلاب  کارگران و کارمندان چهار تن از اعضای شرکت ملی صنایع مس ایران را به مسئولیت اداره شرکت گذاشتن. این چهار تن از شخص بنده به عنوان مدیر اکتشافات، زنده‌یاد مهندس رساور معاون و مدیر بهره‌برداری، خاکی مدیر بازرگانی و زاهدی مدیر بازرگانی تشکیل شد. ما یک سال شرکت ملی صنایع مس ایران را اداره کردیم. زنده یاد مهندس بازرگان، نخست وزیر دولت موقت، مهندس مداح را به عنوان مدیر عامل مس معرفی کردند و ما شرکت را تحویل دادیم. البته پس از پیروزی انقلاب هم دانشکده و دوستم آقای احمدزاده وزیر صنایع و معادن شد و تصمیم به تعطیلی اکتشافات گرفت.

  • چرا؟

نامه‌ای برای آقای احمدزاده نوشتم که این افرادی که در این مدت در شرکت ملی صنایع مس ایران تربیت شده‌اند برای اکتشاف در معادن بزرگ پورفیری باید مورد استفاده قرار گیرند و در این امر تخصص دارند. برای او نوشتم که زمان و وقت بسیاری برای آنها صرف شده است. اما از سال 59 به بعد هر یک از بچه‌های که در بخش اکتشافات فعالیت ‌کردند را به بخش‌های مختلف فرستادند و عملا بخش اکتشافات شرکت مس از نیروی متخصص اکتشافی خالی شد. این نیروها برای اکتشاف در معادن مس پورفیری تربیت شده بودند اما به سازمان‌های چون زمین‌شناسی فرستاده شدند. مهندسان نابغه‌ای که در همین بخش فعالیت کردند و تربیت شدند. همان سال‌ها بود که با این تغییرات بازنشسته شدم و از شرکت مس خارج شدم.

  • دیگر به شرکت مس بازنگشتید؟

از سال 59 که شرکت مس را ترک کردم تا پنج سال پیش رابطه‌ای با آن نداشتم. پنج سال پیش شرکت سرمایه‌گذاری سرچشمه از من درخواست کرد که بعد از مدت‌ها کار اکتشافی در منطقه به نام «چشمه قربان» انجام شود. کار باید به شکلی انجام می‌شد که با استاندارهای جهانی مطابقت داشته باشد تا شرکای بین‌المللی وارد سرمایه‌گذاری آن شوند. از این‌رو از کارشناسان بین‌المللی یورو به همراه دوستان سابق در بخش اکتشافات شرکت مس استفاده شد. گزارش آن به شکل کامل تهیه شد و به زبان انگلیسی و فارسی در اختیار شرکت قرار گرفت.

  • با توجه به فعالیت‌ها و سابقه تحصیلی و شغلی بعد از خروج از مس چه کردید؟

بعد از سال 59 که از مس خارج شدم با همکاری مهندس رساور، معاون بهره‌برداری شرکت ملی صنایع مس ایران که پیش از این در برخی از مراکز دولتی فعالیت ‌کردند و تحصیلات و تجربیات فنی و بازرگانی برجسته‌ای داشتن مشغول به راه‌اندازی «پرس‌کام» شدم. به این ترتیب سال 59 شرکت راه‌اندازی شد. کم‌کم پروژه‌های ذوب را به صورت پیمانکاری در اختیار گرفتیم و توانستیم فعالیت خود را گسترش دهیم. برای مثال با چند سرمایه‌گذار محلی در زنجان کارخانه ذوب احداث کردیم. به مرور مشاوره چندین شرکت خارجی که در ایران فعالیت می‌کردند نیز به عهده گرفتیم.

  • به نظر شما چه پتانسیل‌های در بخش اکتشاف وجود داشت که مورد توجه قرار نگرفت و باید در آینده مورد توجه باشد؟

سخن گفتن بعد از این همه سال دوری از جریان تولید و اکتشاف منطقی به نظر نمی‌رسد. خوشبختانه امور اکتشافات بعد از چند سال توقف در سطح وسیعی به انجام وظیفه مشغول است. امیدوارم از جوانان و کارشناسانی که به طور مستقیم در امور اکتشافات هستند سال‌های سال بتوانند برای تعالی این شرکت و کشور مثمر ثمر باشند.

  • آینده را برای اکتشافات در صنعت مس چگونه ارزیابی مس کنید؟

با توجه به ذخیره‌های بالا و وجود کمربند مس در ایران که در سراسر ایران وجود دارد آینده درخشانی برای ایران در صنعت تولید مس وجود دارد. کمربند مس که اکثرا از جنوب شرقی به شمال غربی کشور کشیده شده است از هندوستان شروع و تا یوگسلاوی و لهستان ادامه دارد. کمربند مس این شانس را در اختیار ایران قرار خواد داد تا صنعت مس کشور رشد کند. امروزه در هر خانه ایرانی یا هر جای جهان کامپیوتر و وسایل الکترونیکی است. در این وسایل مقادر زیادی فلز مس به کار رفته است. این خود نشان می دهد که این فلز همچنان مصارف زیادی در جهان جدید خواهد داشت. سرمایه گذاری در این صنعت و اکتشافات به نفع ما است و در آینده برای شرکت مطلوب خواهد بود.

نام‌ :
ایمیل :
نمایش داده نمی‌شود
متن :
 
عضویت در خبرنامه
نام‌ و نام‌خانوادگی:
ایمیل :
مس پرستلگرام
به نظر شما سایت عصر‌مس‌آنلاین بهتر است بیشتر به چه مطالبی بپردازد؟