کد مطلب : ‌10313

تصمیم‌گیری؛ ابزار دست مدیران

یکی از عرصه‌های بسیار بااهمیت تصمیم‌گیری مربوط به تصمیم‌گیری‌های سازمانی است. در این مطلب ضمن تشریح مفهوم تصمیم‌گیری نگاهی می‌اندازیم به فرایند تصمیم صحیح در یک سازمان.

همین لحظه‌ای که دارید این مطلب را می‌خوانید تصمیمی گرفته‌اید؛ یعنی از میان گزینه‌ها و مطالب دیگر تصمیم گرفته‌اید نگاهی به این مقاله بیندازید. اصولا انسان‌ها مدام در حال تصمیم‌گیری هستند. تصمیم‌هایی که بعضی‌هایشان می‌تواند سرنوشت زندگی شخصی و کاری ما را تغییر دهد. یکی از عرصه‌های بسیار بااهمیت تصمیم‌گیری مربوط به تصمیم‌گیری‌های سازمانی است. در این مطلب ضمن تشریح مفهوم تصمیم‌گیری نگاهی می‌اندازیم به فرایند تصمیم صحیح در یک سازمان.
در اهمیت تصمیم‌گیری در اداره امور سازمان‌ها همین بس که برخی سازمان را «شبکه تصمیم» و مدیریت را عمل «تصمیم‌گیری» می‌دانند. چون فقط با نبوغ و قضاوت شخصی نمی‌توان یک سازمان را اداره کرد و تصمیم‌ها تا حد ممکن باید بر اساس بررسی‌ها و اطلاعات دقیق علمی گرفته شود که این خودش اصول و روش‌های خاصی می‌طلبد.

افسار عقل و احساس در دستان تصمیم‌گیرنده
آیا تصمیم‌گیری، پدیده عجیب و ناشناخته‌ای است یا آنکه کاری است راحت و ساده؟ هنوز معلوم نیست که چگونه، چه موقع و کجا تصمیم ساخته و پرداخته می‌شود.
افلاطون روح انسانی را به ارابه‌ای تشبیه کرده است که توسط دو اسب خرد و احساس به حرکت می‌آید، اما در قرون اخیر دانشمندان به خرد بیشتر بها داده و از احساسات به عنوان بخشی که مانع خردورزی است یاد کرده‌اند. در تصمیم‌گیری تاکنون این عقیده بیشتر مطرح بوده است که انسان در تصمیمات خود –آنجا که سخن از نفع و ضرر است- کاملا عقلایی و به دور از احساسات عمل می‌کند، اما برخی از شواهد مطرح در روانشناسی در سال‌های اخیر نشان داده است که انسان در تصمیم‌گیری و رفتار خود از هر دو اسب استفاده می‌کند.
پروفسور «شاکل» و همکارانش در کتاب «عدم اطمینان و تصمیمات بازرگانی»، تصمیم‌گیری را به‌خوبی تعریف کرده‌اند. آنها می‌گویند «تصمیم‌گیری» عبارت است از ترکیب دانش، فکر، احساس و تصور به‌ طوری که مجموعه حاصل قابل اجرا باشد. «جان برج دگری نیتزگی» نیز در کتاب «سیستم‌های اطلاعاتی در تئوری و عمل» تصمیم‌گیری را فرایند یافتن و انتخاب یک سلسله عملیات برای حل یک مشکل معین تعریف کرده است. به مفهوم واضح‌تر «تصمیم‌گیری» عبارت است از انتخاب یک راهکار از میان دو یا چند راهکار.
پیچیدگی سازمان‌ها، هزینه‌های بالای عملیات و وسعت تشکیلات سازمانی، لزوم شیوه‌های تصمیم‌گیری مناسب و مستدل را برای مدیران روشن کرده است. آنچه مدیران بیش از هر چیز به آن نیاز دارند، ابزاری راحت، مطمئن و علمی برای یاری آنان در انجام تصمیمات است که پیوسته یا گهگاه با آن مواجه می‌شوند.
بسیاری از صاحب‌نظران مدیریت بر این باورند که تصمیم‌گیری مترادف مدیریت یا مهمترین بخش و جوهر آن است. بدیهی است که تصمیم‌گیری به شیوه کارا و موثر، به‌ویژه در دنیای متحول و پیچیده کنونی، مستلزم بکارگیری و برخورداری از مقادیر زیادی از اطلاعات است و در واقع، اطلاعات یک وسیله و ابزار راهبردی مهم در تصمیم‌گیری مدیریت محسوب می‌شود و بدون شک کیفیت تصمیمات مدیریت نیز بستگی به صحت و دقت اطلاعاتی دارد که در زمان تصمیم‌گیری در اختیار وی قرار دارد. گستردگی تحولات و دگرگونی‌های داخلی و خارجی سازمان‌ها و جوامع، به‌تدریج ضرورت اخذ تصمیمات پیچیده‌تر را برای مدیران آشکار کرده، به طوری که امروز بدون دسترسی به سیستم‌های اطلاعاتی مدیریت، تصمیم‌گیری به مفهوم علمی آن امکان‌پذیر نیست.

برای اتخاذ یک تصمیم مساعد باید بتوان ارزش هر یک از نتایج احتمالی را که پس از انجام تصمیم او حاصل خواهد شد، پیش‌بینی کرد و به ‌طور ضمنی این ارزش‌ها را با نوعی مقیاس کمی مقایسه و احتمال موفقیت را بررسی کند. این کار همیشه ساده نخواهد بود. تصمیم‌گیری از اجزای جدایی ناپذیر مدیریت به شمار می‌آید و در هر وظیفه مدیریت به نحوی جلوه‌گر است؛ در تعیین خط‌مشی‌های سازمان، در تدوین هدف‌ها، طراحی سازمان، انتخاب، ارزیابی و در همه اعمال مدیریت. تصمیم‌گیری جزء اصلی و رکن اساسی است.

عوامل اساسی تصمیم‌گیری
در هر نوع تصمیم‌گیری دو عامل اساسی وجود دارد:
• ارزش نتایج حاصل از اتخاذ تصمیم و اجرای آن یا به عبارتی ارزش مورد انتظار شخص
• شانس و احتمالی که در صورت اقدام، برای نیل به نتایج احتمالی مطلوب وجود خواهد داشت.
به نظر «هربرت سایمون»، تصمیم‌گیری جوهر اصلی مدیریت است و حتی می‌توان مدیریت را مترادف با آن دانست. وی نظریه تصمیم‌گیری خود را تحت عنوان «مدیر به عنوان تصمیم گیرنده» ارائه کرد. به نظر او تصمیم‌گیرنده فردی است که در تقاطع راه‌ها، در لحظه انتخاب، آماده است که در یکی از مسیرها پا گذارد. اگر مدیریت را مترادف با تصمیم‌گیری بدانیم، دیگر انتخاب تنها یک راه از راه‌های دیگر تصمیم‌گیری نیست، بلکه عنوان تصمیم‌گیری به کل فرایند اطلاق می‌شود. در بسیاری از سازمان‌ها به‌ویژه سازمان‌های اداری و عمومی، تصمیمات اتخاذشده با نسبت‌های متفاوت شامل هر دو تصمیمات اجرایی و سیاست‌گذاری می‌شود. تصمیم‌گیری و حل مشکل همان‌طور که در مقدمه بیان شد فرایند مرتبط با حل یک مساله یا مشکل است و بیشتر با اصطلاح «حل مشکل» مطرح می‌شود.

در بسیاری موارد مساله یا مشکل وضعیت خیلی پیچیده‌ای دارد و تنها بخشی از آن ممکن است قابل فهم و کنترل باشد. بنابراین تصمیمات معمولا آنچنان طراحی نمی‌شود که نتایج ایده‌آل یا پاسخ‌های کامل ارائه دهند، بلکه برای بهبود بخشیدن به وضعیت مساله طراحی می‌شوند. در برخی موارد ممکن است مدیران آنچنان خود را در مقابل مسائل ببینند که تنها بتوانند تا حد امکان، شدت مسائل را کاهش دهند تا اینکه برای همه مسائل به طور سیستماتیک در جست‌وجوی پاسخ کاملا درستی برآیند.

مسیر تصمیم‌گیری
در تعریفی بسیار ساده تصمیم‌گیری عبارت است از انتخاب یک راه از میان راه‌های مختلف. فرایند تصمیم‌گیری یا حل مشکل را می‌توان از مرحله احساس مشکل تا فائق آمدن بر آن که در مجموع 10 مرحله را تشکیل می‌دهد، به سه بخش عمده نسبتا مشخص طبقه‌بندی کرد:

• مراحل یک تا پنج که اجزای تصمیم ساخته می‌شود و به هم پیوند می‌یابند.
• مرحله شش که در حقیقت مرحله اتخاذ تصمیم است.
• مراحل هفت به بعد که بخش اجرا، نظارت و کنترل را شامل می‌شود.
از نگاه دیگر فرایند تصمیم‌گیری را می‌توان به دو بخش کلی طبقه‌بندی کرد:
• بخش اول شامل مراحل یک تا هفت است که وظیفه برنامه‌ریزی مدیریت را تشکیل می‌دهد.
• بخش دوم از مرحله هفت به بعد است که مراحل اجرای نظارت و کنترل را در بر می‌گیرد.

با توجه به طبقه‌بندی بالا می‌توان چنین نتیجه گرفت که این مراحل ده‌گانه بخش اعظم و شاید هم از جهتی همه وظایف مدیریت را شامل می‌شود و این خود مؤید نظریه هربرت سایمون است که اظهار می‌دارد «مدیریت مترادف است با تصمیم‌گیری»، اما به اعتقاد برخی از صاحب‌نظران، فرایند تصمیم‌گیری عقلایی تنها بخشی از وظایف مدیریت محسوب می‌شود که شامل شش مرحله اول است و مراحل بعدی، فرایند اجرا و نظارت را تشکیل می‌دهند که بحث پیرامون آنها از محدوده این بحث خارج است.

مراحل تصمیم‌گیری
1-  تشخیص و تعیین مشکل و مساله‌ای که در راه تحقق هدف، مانع ایجاد کرده است.
2- یافتن راه‌حل‌های ممکن برای رفع مشکل و دستیابی به راه‌حل‌ها با توجه به تجربه‌های علمی و عملی مدیر و اطلاعات و آمار در دسترس است و هر چه راه‌حل‌های بیشتری وجود داشته باشد انتخاب بهتری در تصمیم‌گیری صورت خواهد گرفت.
3- انتخاب معیار برای سنجش و ارزیابی راه‌حل‌های ممکن است. به عنوان مثال می‌توانیم هزینه یا سود را معیار ارزیابی شقوق ممکن قرار دهیم؛ یعنی راه‌حل‌هایی که هزینه کمتر یا سود بیشتری را دارند، مورد تایید قرار دهیم.
4- تعیین نتایج حاصل از هر یک از راه‌حل‌های ممکن. نتایج مثبت و منفی راه‌حل‌ها در این مرحله مشخص می‌شوند.
5- ارزیابی راه‌حل‌ها از طریق بررسی نتایج حاصل از آنها. با توجه به نتایج مثبت و منفی که در هر یک از راه‌حل‌ها به دست آمده است و مقایسه آنها با همدیگر می‌توان راه‌حل‌مطلوب را تعیین کرد. در بعضی از موارد تعیین راه‌حل ‌مطلوب از طریق نتایج به دست آمده مشکل است. شاید بر اساس یک معیار راه‌حل ‌دارای اولویت باشد، ولی به لحاظ معیار دیگر دارای اولویت نباشد. بنابراین در این موارد باید روش تلفیقی را به وجود آورد تا ارزیابی بر اساس آن صورت گیرد.
6- انتخاب یک راه از میان راه‌های مختلف و ارائه بیانیه تصمیم که نشانگر تصمیم مدیر است.

گاهی اوقات اجرای آزمایشی تصمیم گرفته شده نیز جزو فرایند تصمیم‌گیری ذکر می‌شود که ضمن آن عملی بودن تصمیم، ارزیابی می‌شود و در صورت موفقیت‌آمیز بودن، اجرای آن ادامه داده می‌شود و در صورت ناموفق بودن در قالب یک مشکل جدید در ابتدای فرایند تصمیم‌گیری قرار می‌گیرد و موارد آن تکرار می‌شوند.
آنچه باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد، نقش تعیین‌کننده اطلاعات است که هسته مرکزی الگوی تصمیم‌گیری عقلایی را تشکیل می‌دهد و بدون توجه به آن، این الگو سطحی و از درون تهی و در نتیجه فاقد کارایی خواهد بود.

الگوی عقلایی تصمیم‌گیری اصولا بر این مبنا استوار است که تصمیم‌گیرنده در جست‌وجوی به حداکثر رساندن رضایت به وسیله اتخاذ و اجرای تصمیم است. داشتن دانش و شناخت کامل از راه‌های حصول به این هدف و واکنش و عکس‌العمل دقیق دیگر افراد و سازمان‌هایی که در مسیر فرایند ساخت، اتخاذ و اجرای تصمیم قرار خواهند گرفت (نظیر مشتریان و رقبا، محیط سازمانی و اجتماعی) تاثیر اساسی‌ای بر نحوه ارزیابی راه‌حل‌های ممکن و عملی خواهد داشت. با همه این احوال هرگز نمی‌توان از قبل به طور قطع اطمینان حاصل کرد که به حداکثر رضایت خواهیم رسید.

نام‌ :
ایمیل :
نمایش داده نمی‌شود
متن :
 
عضویت در خبرنامه
نام‌ و نام‌خانوادگی:
ایمیل :
مس پرستلگرام
به نظر شما سایت عصر‌مس‌آنلاین بهتر است بیشتر به چه مطالبی بپردازد؟