کد مطلب : ‌10805
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم و تحقیقات سیرجان:

مس معضل کمبود آب را با کمک دانشگاه حل کرد

طرح «بهبود کارایی تیکنرهای باطلۀ کارخانۀ تغلیظ مجتمع مس شهربابک» ازجمله طرح‌هایی است که برای مقابله با معضل کمبود آب اجرا شده. «محمدرضا گرمسیری» مجری این طرح، در گفت‌وگو با نشریه «عصر مس» به تشریح اهداف و نتایج این طرح پرداخته است.

امیر کریمی

کمبود آب، بزرگ‌ترین معضل صنایع کشور در سال‌های اخیر است؛ معضلی که حل آن کار آسانی نیست. شرکت مس از سال‌ها‌ پیش با اجرای طرح‌ها و پروژه‌های مختلف سعی در رفع این نقصان کرده است. یکی از این طرح‌ها، «بهبود کارایی تیکنرهای باطلۀ کارخانۀ تغلیظ مجتمع مس شهربابک» بود. «محمدرضا گرمسیری»، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم و تحقیقات سیرجان، مجری این طرح است که در گفت‌وگو با «عصر مس» به تشریح اهداف پروژه و نتایج آن پرداخت. او معتقد است طرح مسأله‌های صنعت در دانشگاه، هم به صنعت برای حل مشکلاتش کمک خواهد کرد و هم علم را در دانشگاه به جلو خواهد برد.

  • پروژۀ بهبود کارایی تیکنرها در شهربابک چه زمانی آغاز شد؟

در فرآوری کانی‌های سولفیدی مس مانند انواع کالکوپریت‌ها در معادن بزرگ ایران مثل میدوک، سرچشمه و سونگون، از محیط دوغابی و روش فلوتاسیون استفاده می‌شود. در این مناطق، آب ارزش زیادی برای ما دارد؛ بنابراین، پس از انجام فرآیند فلوتاسیون، آب محتوای باطله بازیابی می‌شود تا بتوان دوباره از آن در انجام پروسه استفاده کرد. به عبارت دیگر، بخش قابل توجهی از آب استفاده‌شده در پروسۀ فلوتاسیون آب بازیافتی فرآیند است. برای انجام این کار، از دستگاه تیکنر استفاده می‌کنند. یکی از پیشرفته‌ترین دستگاه‌های تیکنر که در دنیا وجود دارد، تیکنر خمیری (Paste Thickener) نام دارد. ادعا شده اولین تجربۀ‌ استفاده از این دستگاه در صنعت مس دنیا، در مجتمع مس میدوک واقع در شهربابک بوده است. مهم‌ترین مسأله در استفاده از تیکنر، افزایش بهره‌وری آن و کاهش هدرروی آب در این دستگاه‌هاست. شرکت ملی صنایع مس هم با همین درخواست سراغ ما آمد. حدود دوسال پیش در شهریور سال 1394 از طرف شرکت مس تماس گرفتند و گفتند راندمان تیکنر آن‌قدری که می‌خواهیم بالا نیست. بنابراین، پروژه‌ای تدوین شد که هدف آن افزایش بهره‌وری در تیکنرها بود. همین‌طور با اجرای پروژۀ جدید، هزینه‌های مربوط به دستگاه هم باید کاهش پیدا می‌کرد. روی دستگاه کار کردیم و پارامترهای زیادی را در راستای بهینه‌سازی دستگاه تغییر دادیم.

  • نتیجۀ اولیه چه بود؟

حدود 20درصد مصرف مادۀ شیمیایی مورد استفاده در تیکنرها (فلوکولانت) کاهش پیدا کرد. ارزش ریالی این 20درصد نزدیک به 500 میلیون تومان در سال برآورد می‌شود. علاوه بر این، بهره‌وری دستگاه تیکنر هم بهبود داده شد. با توجه به این‌که در استان کرمان و فلات مرکزی ایران با کمبود آب و مشکلات ناشی از کم‌آبی روبه‌روییم، کاهش مصرف آب برای پروژه اهمیت زیادی داشت. با تلاش‌هایی که صورت گرفت درنهایت روزانه 1200 مترمکعب آب بیشتر بازیابی می‌شود. البته اگر این آب استفاده می‌شد بخشی از آن از سد باطله برمی‌گشت، اما نباید دارایی خود را در معرض خطر قرار داد. از این‌رو، میزان ریسک استفاده از این دارایی، یعنی آب مصرفی در تیکنر‌‌ها کاهش یافت. بنابراین، اگر بخواهیم به‌طور واضح از دو دستاورد کلی اجرای بهینه‌سازی تیکنرهای آب میدوک نام ببریم، اول این است که استفاده از مواد شیمیایی به میزان 2 درصد کاهش یافت و دوم این‌که کارایی دستگاه بهبود یافت؛ به‌طوری‌که روزانه 1200 مترمکعب آب بیش‌تر ذخیره می‌شود. 

  • تجربه همکاری و اجرای پروژه با شرکت مس چطور پیش رفت؟

ارتباط من با شرکت مس به سال‌های دورتری برمی‌گردد. داستان از آن‌جا شروع شد که من در سال 1385 ‌در همین مجتمع مس شهربابک و روی همین دستگاه تیکنر پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشدم را انجام دادم. پس از آن، در مقطع دکتری در مجتمع سرچشمه شروع به‌کار کردم. در دورۀ دکتری به‌دلیل ماهیت تئوریک آن، دربارۀ مباحث تئوری تیکنر پژوهش کردیم. نزدیک به 10سال است که به‌صورت خاص روی دستگاه‌های تیکنر کار کرده‌ام و انتخاب‌شدنم به‌عنوان مجری پروژه، به اعتمادی برمی‌گشت که در طول این 10سال همکاری به‌وجود آمده بود.

  • با توجه به این چند سال همکاری و فعالیت در صنعت مس، رابطۀ شرکت ملی صنایع مس ایران و دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا این رابطه، به پرورش دانشمندانی متخصص و منحصربه‌فرد در کلاس جهانی منجر شده است؟

این پرسش را به دو صورت می‌توان پاسخ داد. ابتدا دیدگاه دانشگاه نسبت به صنعت و البته دیدگاه صنعت نسبت به دانشگاه. همۀ پیشرفت‌های علمی، ناشی از یک سؤال و یک نیاز بوده است. اگر این نیاز وجود نداشت هیچ قدمی برای پیشرفت برداشته نمی‌شد. اگر به این فکر باشیم که چه کنیم صنعت‌مان و دانشگاه‌مان هم‌زمان ارتقا پیدا کند و ارتقای هرکدام‌شان به دیگری کمک کند و صرفاً تئوریک نباشد، باید صنعت مسائلش را در دانشگاه مطرح کند. صنعت می‌تواند مشکلاتی را که در چشم‌انداز 5، 10 و 20سالۀ خود پیشِ‌رو دارد در اختیار دانشگاه بگذارد و آن‌ها را مطرح کند. بدبینانه‌ترین اتفاقی که ممکن است بیفتد این خواهد بود که هیچ‌کدام از موارد حل نشود، اما اگر کمی خوش‌بین باشیم دانشگاه می‌تواند به این فکر کند که برای پنج‌سال آیندۀ صنعت، از دوسال آینده کار تحقیقاتی را شروع کنم و در مدت پنج‌سال آینده نتیجۀ ملموس را به‌دست آورم. بنابراین، با آورده شدن مسائل صنعت به دانشگاه، حل مشکلات در کانال بسیار خوب و امیدوارکننده‌ای قرار می‌گیرد و نتیجۀ نهایی آن، این خواهد بود که در ایران دانشمندانی داریم که پیشرفت کرده‌اند اما این پیشرفت برای کمک به صنعت بوده است و صنعتی داریم که نیازی‌های خود را مطرح کرده و در بدبینانه‌ترین حالت، بخشی از نیازهای آن پاسخ داده شده است.

  • در این ارتباط علمی- صنعتی چه سودی به دانشگاه می‌رسد؟

رشتۀ‌ ما به شکلی است که جنبه‌های علمی به‌مراتب بیشتر از جنبه‌های تئوریک است. از ابتدا مشاهداتی وجود داشت که توضیحی برای آن وجود نداشت. دانشگاهیان با بررسی این موارد، ریزفرایندها و دلایل را شناسایی کردند و در نهایت برای مشاهدات، تئوری‌هایی توسعه یافت. به عبارت دیگر، پدیده جلوتر از علم آن حرکت می‌کند. این موضوع در همۀ علوم، صادق است. مثلاً در ایران قدیم می‌دانستند که کدام گیاهان در درمان کدام بیماری‌ها مفید است، اما در آن زمان کشف نشده بود چه میکروارگانیسمی باعث این بهبود است. دانشگاه وظیفه دارد عوامل را کشف کند و آن‌ها را به بهترین حالت ممکن بهینه کند تا به مرحلۀ کاربری برسد.

  • با این حساب، صنعت می‌تواند یک آزمایشگاه بزرگ برای دانشگاه به حساب بیاید؟

دقیقاً، با در نظر گرفتن همۀ منافع صنعت. آزمایش‌ها زمانی در مقیاس بزرگ صنعتی، گاهی در مقیاس کوچک و زمان‌هایی با روابط ریاضی شبیه‌سازی می‌شود. از هر سۀ این مراحل، با توجه به صورت مسأله استفاده می‌شود. درواقع، ابتدا نیازسنجی مشکلات در صنعت انجام می‌شود، به دانشگاه می‌رود و در آن‌جا پرورانده می‌شود و سپس به صنعت بازمی‌گردد. دانشگاه می‌تواند در همۀ جهات کمک‌رسان باشد، به شرط آن‌که به آن اعتماد شود.

  • اجرای آزمایش در محیط‌های مختلف، تاثیری بر اعتبار پروژه‌ها در مجامع علمی دارد؟

هر پژوهش علمی که در مقیاس بزرگی چون صنعت انجام شود، از دیدگاه شدنی بودن راهکار، اعتبار بالاتری نسبت به پژوهش‌های مقیاس‌های پایین‌تر مانند آزمایشگاهی دارد. یک نکته در این‌جا هست؛ گاهی در مقیاس واقعی، هزینه‌های بیشتری را متقبل می‌شوید. تصور کنید موتور موشک را بتوانید روی کامپیوتر به‌جای محیط واقعی آزمایش کنید؛ طبیعتاً هزینه‌های بسیار پایین‌تری دارد. برای همین گاهی محاسبه می‌کنیم اگر از چیزهایی بگذریم و به آزمایشگاه ببریم بهتر است اما درنهایت اجرای پروژه‌ها در محیط واقعی، از اعتبار علمی بسیار بالاتری برخوردار است و به آزمایش ارزش می‌دهد. در کار آزمایشگاهی، به این دلیل که همۀ پارامترها کنترل می‌شود، دقت بررسی یک عامل بالاتر است و عوامل اخلال‌گر تاثیر کمتری دارند. ایرادی که به این مقیاس وارد است این است که آیا دستاوردهای آزمایشگاهی، در صنعت عملی است؟ در مقیاس صنعتی، عوامل اخلال‌گری که موثرند باید مد نظر قرار گیرد اما انجام پروژه در این مقیاس با وجود دشواری‌ها، تایید بسیار قابل قبولی در راستای عملی بودن نتایجِ به‌دست‌آمده به‌همراه دارد. بنابراین، قاعدتاً باید ابتدا فرایندها در مقیاس آزمایشگاهی بررسی شود و سپس در مقیاس صنعتی. اما مرحلۀ مقیاس صنعتی بسیار دشوار است.

  • طرح‌ بهینه‌سازی تیکنر‌ها مربوط به یک حوزۀ خاص جغرافیایی است یا این‌که قابلیت تبدیل شدن به یک پروژۀ استاندارد در معادن مختلف را دارد؟

ما در این طرح، نه‌تنها کاری را که بر عهده داشتیم انجام دادیم، بلکه پا را فراتر گذاشتیم و روش‌هایی را که بتواند برای معادن دیگر مس مؤثر باشد، آزمایش کردیم. درحقیقت، به‌دنبال یک نوآوری جدید در آب‌گیری بودیم؛ نتیجۀ بسیار مثبتی هم گرفتیم. در دنیا روال بر این است که وقتی پروژه نتایج مثبت عملیاتی به‌همراه دارد همان سال به مقالۀ علمی تبدیل نمی‌شود، چون می‌خواهند خودشان در کشور خودشان انحصار این نوآوری را در اختیار داشته باشند؛ بنابراین، مقاله سال‌ها بعد در دنیا منتشر می‌شود. هم‌اکنون این آمادگی را دارم که تجربه‌ای را که در مس به‌دست آوردیم، در بقیۀ معادنی که از تیکنر معمولی استفاده می‌کنند، به‌کار ببریم که در این صورت بین 10 تا 30درصد بهبود در کاهش مصرف آب خواهیم داشت. این دستاورد با کم‌ترین هزینۀ ممکن برای مجموعۀ صنعتی به‌دست می‌آید. بنابراین، کاری که در این پروژه انجام شد نه‌تنها به شهربابک منفعت می‌رساند بلکه برای دیگر معادن مس کشور هم قابل اجراست.

  • در آینده، پروژه‌های مشترک دیگری هم با مس خواهید داشت؟

در آینده روی موضوع باطله‌ها بیشتر کار خواهیم کرد. امروز باطله‌ها منابع معدنی شناخته می‌شوند چون منابع با عیارهای بالا مصرف شده‌اند. اجرای این پروژه، کار بزرگی است چون بسیاری از معادن سال‌ها در حال استخراج بوده‌اند و در این مدت، باطله‌های بزرگ انباشته‌شده‌ دارند. این‌ نکته را هم بگویم که پروژۀ بهبود کارایی تیکنرهای باطلۀ کارخانۀ تغلیظ شهربابک، برای من خیلی ارزشمند بود، چون در آن به جوانان اعتماد شد. تا پیش از این، به کسانی در شرکت مس برای اجرای پروژه‌ها اعتماد می‌شد که سن بالا و نزدیک به 20سال سابقۀ عضویت در هیأت علمی دانشگاه‌ها را داشتند. اما شرکت مس به منِ 35ساله اعتماد کرد و این باعث تعجب من شد. اگر همین روند ادامه پیدا کند و با رعایت معیارها به جوانان برای اجرای چنین پروژه‌های بزرگی اعتماد شود، می‌توان این انتظار را داشت که نتایج بسیار مثبتی دریافت شود. جوانان پر از انرژی هستند و به آینده امید دارند. خواستۀ من از شرکت مس، اعتماد بیشتر به جوانان است. نکتۀ دیگر هم این‌که در کشور ما ماهیتاً کارهای اداری موانع بزرگی برای توسعه‌اند. مثلاً کاری که خودش شش ماه زمان می‌برد، شش ماه باید برای عقد قرارداد آن تلاش کرد. مدیران اگر شیوه‌ای را پیش بگیرند که این روند کوتاه‌تر شود، سیستم کاراتر خواهد بود.

افسر اسلامی
0
شنبه 10 تیر ماه 1396 ساعت 11:06
با عرض سلام و خدا قوت خدمت آقای دکتر گرمسیری و همکاران عزیزم در شرکت ملی صنایع مس ایران، امیدوارم به یاری خداوند و با همت و تلاش دانشگاهیان و صنعتگران عزیز این ارتباط هر روز مستحکم تر از قبل گردد.
نام‌ :
ایمیل :
نمایش داده نمی‌شود
متن :
 
عضویت در خبرنامه
نام‌ و نام‌خانوادگی:
ایمیل :
مس پرستلگرام
به نظر شما سایت عصر‌مس‌آنلاین بهتر است بیشتر به چه مطالبی بپردازد؟