کد مطلب : ‌10816
تدوینِ استراتژی جدید توسعه، چه تاثیری در کاهش بهای تمام‌شده داشت

شرکت مس؛ از بازنگری تا بهره‌وری

بازنگری طرح‌های توسعه در شرکت مس یکی از مهم‌ترین اقداماتی بود که درراستای نهضت کاهش قیمت تمام‌شده انجام شد و اثراتی مثل کاهش دو میلیارد یورویی در سرمایه‌گذاری‌های غیراقتصادی به‌دنبال داشت. نشریه «عصر مس» در گزارشی این اقدام و اثرات آن را بررسی کرده.

کاهش بهای تمام‌شده در شرکت‌های تولیدی از دو طریق اتفاق می‌افتد؛ کاهش هزینه‌ها یا افزایش تولید. کاهشی که در قیمت نهایی محصولات شرکت ملی صنایع مس ایران اتفاق افتاده است هم از این قاعدۀ کلی مستثنا نیست. اما اگر بخواهیم در بخش کاهش هزینه‌ها به یکی از مهم‌ترین اقداماتی اشاره کنیم که در کاهش بهای تمام‌شده اثرگذار بود، حتماً باید از «بازنگری طرح‌های توسعۀ شرکت ملی صنایع مس ایران» سخن به میان آوریم؛ اتفاقی که در سال‌های اخیر با همراهی وزارت صنعت، معدن و تجارت دولت یازدهم توسط شرکت مس رقم خورد.

بازنگری طرح‌ها؛ چرا و چگونه؟

در یک دهۀ گذشته، استراتژی توسعۀ شرکت ملی صنایع مس ایران بارها دستخوش تغییر شده است. در سال‌های ابتدایی دهۀ هشتاد شمسی و در دولت نهم، برنامه‌های توسعه‌ای شرکت مس براساس تحقق تولید 442هزارتن مس کاتدی در سال تدوین و بسته شده بود. این هدف توسعه‌ای اما دیری نپایید و چند سال بعد در دولت دهم و عمدتاً تحت تاثیر افزایش قیمت جهانی مس تا مرز 10هزار دلار، استراتژی دیگری برای توسعۀ شرکت مس در نظر گرفته شد و آن، تولید 700هزارتن مس کاتدی در سال بود. براساس این استراتژی، 31 طرح توسعه‌ای برای شرکت ملی صنایع مس ایران تعریف شد. با این حال، پس از گذشت چند سال و کلید خوردن برخی از این طرح‌ها مشخص شد نه امکان اجرای آن‌ها وجود دارد و نه امکان تحقق تولید 700هزارتن مس کاتد در سال.
«علیرضا غفوری راینی»، مدیر دفتر مدیریت پروژۀ شرکت مس در یادداشتی برای «عصرمس آنلاین» دربارۀ استراتژی تولید 700هزارتن کاتد در سال، پیش‌تر توضیح داده است: «سابقۀ هدف‌گذاری طرح تولید 700هزار تن مس کاتدی، به سال 1389 و تدوین طرح جامع شرکت ملی مس در آن سال برمی‌گردد که براساس آن مقرر شده بود حدود 300هزار تن مس کاتدی در مجتمع سرچشمه و 200هزار تن مس کاتدی در هریک از مجتمع‌های سونگون و خاتون‌آباد تولید شود. میزان تولید کاتد شرکت در آن زمان حدود 200هزار تن مس کاتدی بود که در مجتمع سرچشمه تولید می‌شد و آند ورودی پالایشگاه سرچشمه، از واحدهای ذوب سرچشمه و خاتون‌آباد تامین می‌شد.»
بنا به گفته‌های غفوری راینی، براساس هدف‌گذاری انجام‌شده، مقرر شده بود علاوه بر تکمیل زنجیرۀ تولید در هریک از سه مجتمع شرکت، ظرفیت تولید در آن‌ها نیز افزایش یابد. توسعه در واحد ذوب سرچشمه، شامل تغییر تکنولوژی ذوب و احداث یک کورۀ ذوب فلش 282هزار تن و توسعۀ پالایشگاه بود که نهایتاً با تولید کاتد هیدرومتالورژی، ظرفیت تولید این مجتمع را به 300هزار تن کاتد افزایش می‌داد. در مجتمع خاتون‌آباد قرار بود کورۀ ذوب 80هزار تنی مس با توسعه و اصلاحاتی همراه شده و ظرفیت آن به 200هزار تن افزایش یابد و در کنار آن، یک پالایشگاه 200هزار تنی جدید نیز احداث شود. در مجتمع سونگون نیز مقرر شده بود طرح احداث واحد ذوب 80هزار تنی مس که در سال 1385 مصوب شده بود، با طرح ذوب و پالایش 200هزار تنی جایگزین شود. با اجرای تمامی این طرح‌ها، ظرفیت ذوب و پالایش شرکت به 700هزارتن مس می‌رسید که رشد تولید قابل توجهی را می‌توانست برای شرکت رقم بزند.
با این حال، مطالعات کارشناسی بیشتر نشان داد این هدف با تمام جذابیتش شدنی نیست و در تعریف و اجرای این طرح‌ها سؤالات پاسخ‌داده‌نشده‌ای وجود دارد؛ سؤالاتی نظیر این‌که آیا تولید 700هزارتن مس کاتد در کشور، کمکی به اقتصاد صنعت مس یا صنایع پایین‌دست مس خواهد کرد؟ به عبارت دیگر، تقاضای صنایع مصرفی مس در کشور چقدر است که براساس آن، این هدف‌گذاری انجام شده است؟ آیا ذوب و پالایش مس برای رسیدن به کاتد اقتصادی است و حاشیۀ سود مناسبی دارد؟ آیا برای ذوب و پالایش 700هزارتن کاتد مس در کشور، نهاده‌های کافی شامل مواد اولیه، منابع مالی و آب و انرژی کافی وجود دارد؟ و نهایتاً این‌که با ذوب و پالایش 700هزارتن مس در کشور، آیا آلایندگی‌های ایجادشده قابل کنترل خواهند بود؟
پاسخ غفوری راینی به سؤال اول این‌گونه است: «طی چند سال گذشته، بررسی‌های اکتشافی تفصیلی ذخایر معدنی کشور و همین‌طور مطالعات فنی و اقتصادی دقیق‌تر، نشان داد که عملاً امکان دست‌یابی به طرح تولید 700هزارتن مس کاتدی در کشور، حداقل در بازۀ زمانی میان‌مدت، به شکل اقتصادی امکان‌پذیر نیست. به عبارتی، برای تولید 700هزار تن مس کاتدی، به حدود 2.7میلیون تن کنسانتره 26درصدی نیاز بود که بررسی دقیق‌تر نشان داد پتانسیل‌های معدنی کشف‌شده در کشور، امکان تأمین این میزان کنسانتره را ندارند. طی دوره‌ای، رشد قیمت مس و برخی خوش‌بینی‌ها در زمینۀ منابع معدنی، منجر به تعریف و اجرایی شدن بسیاری پروژه‌های تغلیظ به‌منظور تولید کنسانترۀ مورد نیاز طرح 700هزار تنی شد، ولی در ادامه افت قابل پیش‌بینی قیمت مس و همین‌طور دقیق‌تر شدن مطالعات اکتشافی، نشان داد که بهره‌برداری از برخی معادن کم‌عیار مس که عیاری کمتر از عیار حد باطلۀ معادنی نظیر سرچشمه، سونگون و میدوک دارند، عملاً غیراقتصادی بوده و ممکن نیست. به دنبال این بازنگری‌ها، میزان کنسانترۀ قابل تأمین در برنامۀ توسعۀ آتی شرکت، حدود 1.54 میلیون تن برنامه‌ریزی و تعیین شد که رشدی 40درصدی نسبت به ظرفیت تولید فعلی دارد.»
در پاسخ به این سؤال که آیا ذوب حاشیۀ سود مناسبی دارد یا خیر؛ باید گفت بررسی واحدهای ذوب در دنیا نشان داده است که حاشیۀ سود فرایند ذوب و پالایش مس تک‌رقمی است و نرخ بازده داخلی طرح‌های جدید ذوب و پالایش حدود 5درصد است که با توجه به نرخ تورم و تنزیل سرمایه در کشور، به‌هیچ‌وجه توجیه اقتصادی ندارد. از طرف دیگر، تقاضای صنایع پایین‌دست مس در کشور حتی با وجود ارزان‌فروشی کاتد در داخل از سوی شرکت ملی مس و همین‌طور وجود ظرفیت تولید مازاد، رقمی محدود و در بازه 100 تا حداکثر 150هزار تن مس کاتدی در سال است و میزان تولید فعلی شرکت، حتی مازاد بر نیاز داخلی بوده و بخشی از آن صادر می‌شود.
از دیگرسو، ذوب و پالایش 700هزار تن مس کاتد، به معنای تولید میزان زیادی گاز گوگرد است. برای جلوگیری از آلایندگی زیست‌محیطی در نتیجۀ این میزان گوگرد باید کارخانه‌های تولید اسید سولفوریک تعبیه شود. کارخانه‌های تولید اسید سولفوریک برای جمع‌آوری این میزان گوگرد در طرح‌های توسعۀ شرکت مس دیده شده بود، اما آن‌چه در این طرح‌ها در نظر گرفته نشده بود، حجم بالای اسید سولفوریک تولیدی این کارخانه‌ها بود. تولید 700هزار تن کاتد، قریب به 2.8میلیون تن اسید سولفوریک غلیظ تولید می‌کرد که چهار برابر حجم بازار فعلی اسید کشور است. بنا بر آمار وزارت صنعت، معدن و تجارت تا فروردین 1395، 44 شرکت در زمینۀ تولید اسیدسولفوریک با مجموع ظرفیت 1.98میلیون تن در سراسر کشور فعال‌اند. میزان تقاضای اسید سولفوریک در کشور، کمتر از 800هزار تن است و تولید نیز در همین حد قرار دارد. این به آن معناست که حدود 60درصد ظرفیت تولید اسید سولفوریک در کشور غیرفعال است. نگه‌داری و حمل این ماده، سخت و پرهزینه است و توسعۀ صنایع پایین‌دست آن نیز به دلیل محدودیت‌هایی نظیر کمبود ذخایر سنگ فسفات و آلایندگی‌های صنایع پایین‌دست اسید سولفوریک، خود با معضلات اساسی مواجه است. بنابراین، در سال 1392 براساس واقعیت‌های موجود، طرح‌های توسعه بازنگری و استراتژی تولید 420هزار تن مس محتوا در سال برای توسعۀ شرکت ملی صنایع مس ایران در نظر گرفته شد.

اثرات بازنگری طرح‌های توسعه

31 طرح توسعۀ شرکت ملی صنایع مس ایران، پس از انجام بازنگری و تعیین هدف تولید 420هزار تن مس محتوا، به 20 طرح توسعه‌ای تبدیل شدند. به گفتۀ «محمد‌باقر عالی»، معاون توسعه و اکتشافات شرکت مس، طرح توسعۀ ذوب سرچشمه، احداث کارخانۀ پالایشگاه خاتون‌آباد، تجهیز معدن و احداث کارخانۀ تغلیظ چهل‌کورۀ زاهدان، احداث کارخانجات مواد ناریه، زیرساخت‌های کارخانجات تغلیظ مس سرچشمه، طرح توسعۀ ذوب خاتون‌آباد، طرح احداث کارخانجات اسید کرمان، احداث کارخانۀ هیپ لیچینگ سونگون، طرح تولید مس کاتدی سونگون، تجهیز معدن و احداث کارخانۀ تغلیظ درآلو کرمان، تجهیز معدن و احداث کارخانۀ تغلیظ دره‌زار، تجهیز معدن و احداث کارخانۀ تغلیظ چاه فیروزه، احداث نیروگاه سیکل ترکیبی، احداث کارخانۀ آهک اهر، طرح معادن مس تفت، طرح توسعۀ معدن سرچشمه، احداث ورزشگاه‌های سه‌گانه، طرح جامع آب، طرح جامع برق و طرح انتقال آب خلیج فارس، 20 طرح توسعه‌ای شرکت مس هستند. عالی در این زمینه گفت: «بازنگری فعالیت‌های توسعه‌ای براساس بررسی‌های دقیق کارشناسی، تاثیرات مهمی در پی داشت. کاهش دو میلیارد یورو سرمایه‌گذاری غیراقتصادی، ارتقای نرخ بازده داخلی فعالیت‌های توسعه ای از 13 درصد به 18 درصد و افزایش شش‌درصدی در بهره‌وری انرژی و کاهش قیمت تمام‌شدۀ محصولات را می‌توان مهم‌ترینِ این تاثیرات برشمرد.»

نام‌ :
ایمیل :
نمایش داده نمی‌شود
متن :
 
عضویت در خبرنامه
نام‌ و نام‌خانوادگی:
ایمیل :
مس پرستلگرام
به نظر شما سایت عصر‌مس‌آنلاین بهتر است بیشتر به چه مطالبی بپردازد؟