مجله اینترنتی علمی، آموزشی عصرمس
تاریخ روز
دوشنبه 4 شهریور ماه 1398 ساعت 10:19:49
نوع قلم :‌   اندازه‌ی قلم :‌

هم توسعه؛ هم سود

شنبه 17 مرداد ماه 1394

مرضیه محمودی

مسئولیت اجتماعی، واژه‌ای آشنا با مفهومی غریب، همان موضوعی است که سالانه میلیاردها دلار از درآمد شرکت‌های بزرگ و معتبر را به خود تخصیص می‌دهد و میلیاردها دلار دیگر درآمد را نصیب همان شرکت‌ها می‌کند. مفهومی که در دنیای کنونی همه معتقدند که موفقیت کسب‌و‌کار و پیشرفت جامعه در گرو آن است. مفهومی که سبب می‌شود شرکت مایکروسافت و بنیاد گینس در قالب فعالیت‌های مسئولیت اجتماعی در آفریقا هزینه‌هایی را صرف کنند و تنها پس از چندی، افریقا را به بزرگترین بازار محصولات مایکروسافت تبدیل کنند. موضوعی که سبب شده است شرکت‌های نفتی بزرگی چون شل نزدیک به 5 درصد درآمد خود را صرف سرمایه‌گذاری تحقیق و توسعه روی انرژی‌های تجدید‌پذیر کنند. چون می‌خواهند که هنگامی که سوخت‌های فسیلی به اتمام رسید همچنان رهبر بازار انرژی باقی بمانند. از این منظر مسئولیت اجتماعی تعریفی متفاوت با بنگاه خیریه دارد.

مسئولیت اجتماعی چیست؟
ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺷﺮﻛﺖ‌ﻫﺎ ﺑﺎ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺷﺮﻛﺖ‌ﻫﺎ و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﺮوﻛﺎر دارد و ﮔﺮﭼﻪ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ آﺷﻨﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳـﺪ، اﻣـﺎ در ﻣـﻮرد ﻣﻌﻨـﻲ و روش‌ﻫـﺎی ﺗﺤﻘﻖ ﭘﻴﺪاﻛﺮدن آن اﺗﻔﺎق ﻧﻈﺮی دﻳﺪه ﻧﻤﻲ‌ﺷﻮد. «واﺗﺎو» از ﺻﺎﺣﺐﻧﻈﺮان اﻳـﻦ ﻋﺮﺻـﻪ ﻣـﻲ‌ﮔﻮﻳـﺪ: ﻣـﺴﺌﻮﻟﻴﺖ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ ﺷﺮﻛﺖ‌ﻫﺎ ﻣﻌﺎﻧﻲ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ دارد‌، اﻣﺎ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺑﺮای ﻫﻤه اﻓﺮاد ﻳﻜﺴﺎن ﻧﻴـﺴﺖ. ﺑﻌﻀﻲ، از آن ﻣﻌﻨﻲ ﺗﻌﻬﺪ ﻳﺎ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ را ﺑﺮداﺷﺖ ﻣـﻲ‌‌‌ﻛﻨﻨـﺪ. ﺑـﺮای دﻳﮕﺮان اﻳﻦ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ رﻓﺘﺎر ﻣﺴﺌﻮﻻﻧﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺮﺣﺴﺐ رﻋﺎﻳـﺖ ﻣـﺴﺎﺋﻞ اﺧﻼﻗﻲ اﺳﺖ. ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻲ دﻳﮕﺮ، اﻳﻦ ﻣﻌﺎدل ﻫﺪاﻳﺎی ﺻﺪﻗﻪ‌ای و ﻛﻤـﻚ‌ﻫـﺎی ﺧﻴﺮﻳﻪ اﺳﺖ. ﺑﻌﻀﻲ آن را ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ آﮔﺎﻫﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﻲ‌ﭘﻨﺪارﻧﺪ، ﺑﺴﻴﺎری از آﻧﺎن ﻛﻪ ﻣﺸﺘﺎﻗﺎﻧﻪ اﻳﻦ ﻣﻔﻬﻮم را ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ، آن را ﺑـﻪ ﻣﻌﻨـﻲ ﻣـﺸﺮوﻋﻴﺖ و ﻣﻘﺒﻮﻟﻴﺖ ﻣﻲ‌داﻧﻨﺪ و ﺗﻌﺪاد ﻛﻤﻲ ﻫﻢ آن را ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻧﻮﻋﻲ وﻇﻴﻔﻪ ﻣﺤﻮل ﺷﺪه ﺑﺮای اﻋﻤﺎل ﺿﻮاﺑﻂ رﻓﺘﺎری ﻋﺎﻟﻲﺗﺮ ﺑﺮ ﺑﻨﮕﺎ‌هﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی و ﺑﺎزرﮔﺎﻧـﺎن و ﺻﻨﻌﺘ‌‌ﮕﺮان و ﻧﻪ ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﻣﻲﭘﻨﺪارﻧﺪ. اما بدیهی است که اﻣﺮوزه ﻫﻤه ﻣﺪﻳﺮان ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺗﺼﻤﻴﻢ‌ﮔﻴﺮیﻫﺎ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎﻳﻲ دﺳﺖ ﺑﺰﻧﻨـﺪ ﻛﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻣﻨﻄﺒـﻖ ﺑـﺎ ارزش‌ﻫـﺎ‌ی آن ﺑﺎﺷـﺪ و ﺳـﻮد و زﻳـﺎن ﺷﺮﻛﺖ‌ﻫﺎ و ﻣﺆﺳﺴﺎت ﺧﻮد ﺑﺮای ﺟﺎﻣ‌ﻌﻪ را ﻃﻮری ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨـﺪ ﻛـﻪ ﻣـﺮدم ﺑﻴﺶ از ﻫﺰﻳﻨﻪ‌ای ﻛﻪ ﭘﺮداﺧﺖ ﻛـﺮده‌اﻧـﺪ، از ﺳـﺎزﻣﺎن‌ﻫـﺎ ﺳـﻮد ﺑﺒﺮﻧـﺪ. اﻳـﻦ ارزش‌ﻫﺎ و ﻣﻼﺣﻈﺎت ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺳﺎزﻣﺎن‌ﻫـﺎ از ﻧﻴﻤـﻪ دوم ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ، ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﺧﺎص ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. از دﻳﺪﮔﺎه ﻛﻤﻴﺴﻴﻮن اروﭘﺎ، ﻣـﺴﺌﻮﻟﻴﺖ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ ﺷـﺮﻛﺖ‌ﻫـﺎ، ﻣﻔﻬـﻮﻣﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ آن ﺷﺮﻛﺖ‌ﻫﺎ ﻣﺴﺎﺋﻞ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ و اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ را ﺑـﺎ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ‌ﻫﺎی ﺗﺠﺎری و ﺗﻌﺎﻣﻼت ﺧﻮد ﺑﺎ ذی‌ﻧﻔﻌﺎن ﺑﺮﻣﺒﻨﺎی داوﻃﻠﺒﺎﻧـﻪ، ﺗـﻮأم ﻣﻲ‌ﻛﻨﻨﺪ. ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻮﺻﻴﻒ، ﻣـﺴﺌﻮﻟﻴﺖ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ ﺷـﺮﻛﺖ‌ﻫـﺎ ﻓﺮاﺗـﺮ رﻓـﺘﻦ از ﺣﺪاﻗﻞ اﻟﺰاﻣﺎت ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ‌ﺻﻮرت داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ ﭘﺬﻳﺮﻓﺘـﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ؛ زﻳﺮا ﻣﺆﺳﺴﺎت اﻗﺘﺼﺎدی آن را ﺟﺰو ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت ﺧﻮد ﺗﻠﻘﻲ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺒﻲ ﻛﻪ ﻋﻨﻮان ﺷﺪ، ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻧـﺴﺒﺘﺎً ﻛـﺎﻣﻠﻲ ﻛـﻪ ﻣـﻲ‌ﺗـﻮان درﺑﺎره ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اراﺋﻪ ﻛﺮد، ﺑﻪ ﻗﺮار زﻳﺮ اﺳﺖ: ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، ﻧـﻮﻋﻲ ﺗﻌﻬـﺪ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ و ﭼﻴـﺰی ﻓﺮاﺗـﺮ از آﻧﭽـﻪ ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﻣﻘﺮرات ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲ‌ﻛﻨﻨﺪ ﺑﻮده و ﻣﺘﻀﻤﻦ ﻛﺴﺐ اﻫـﺪاف ﺑﻠﻨﺪﻣـﺪت اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺳﺖ.

مسئولیت اجتماعی در نگاه فرهنگ‌های گوناگون از مسئولیت اجتماعی درجوامع و فرهنگ‌های گوناگون تعاریف متفاوتی شده است. در فیلیپین مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها این‌گونه تعریف شده است: ‹‹مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها عبارت است از آنچه که مشاغل به جامعه پس می‌دهند.›› در غنا از مسئولیت اجتماعی این‌طور اسنتباط می‌شود: ‹‹ظرفیت‌سازی برای امرار معاش پایدار آن به تفاوت‌های فرهنگی احترام می‌گذارد و فرصت‌های شغلی را در ایجاد مهارت در کارمندان، اجتماع و دولت پیدا می‌کنند.›› به‌طور سنتی در آمریکا بیش از همه بر حسب مدل بشر دوستانه آن تعریف شده است: ‹‹از شرکت‌های سودآور انتظار می‌رود که وظیفه‌شان را در مورد پرداخت مالیات به‌خوبی انجام دهند. پس آنان بخش معینی از سودشان را برای امور خیریه می‌بخشند. برای یک شرکت خیلی بد است از آنچه که می‌بخشد، منفعت کسب کند.›› اما مدل اروپایی بیشتر برتجارت محض به طریقه‌ای که در برابر اجتماع مسئول باشد تأکید می‌کند و به نظر می‌رسد قابل قبول‌تر باشد. اما آنچه مهم است این است که همچون سایر فرایند‌های مبتنی بر فعالیت‌های جمعی و اجتماعی بشری، هیچ چیز نمی‌تواند برای همه مناسب باشد، درکشورهای مختلف، ارزش‌ها واولویت‌های متفاوتی وجود خواهندداشت که چگونگی عمل به مسئو لیت‌پذیری راشکل خواهند داد.

دیدگاه‌های مسئولیت اجتماعی
از دیرباز تاکنون دیدگاه‌های متفاوتی در زمینه فعالیت اجتماعی شرکت‌ها وجود داشته است. در دیدگاه کلاسیک، مسئله اصلی بنگاه، حداکثرسازی سود و منافع بلندمدت شرکت است. با این شرط مسئولیت اجتماعی را تولید کالا و خدمات با حداقل هزینه برای جامعه تعریف می‌کنیم.
دیدگاه مسئولیت‌پذیری با مرحله دوم سیر تاریخی منطبق است. براساس این دیدگاه، مدیران شرکت باید نسبت به سهامداران و سرمایه‌گذاران خود احساس مسئولیت کنند. با انجام فعالیت‌هایی که ناشی از نگرانی‌های اجتماعی شرکت است، شرکت تا حدودی به خودگردانی می‌رسد و با چنین کنترل‌هایی که به خود تحمیل می‌کند، باعث می‌شود که دخالت‌های دولت کاهش یابد. این مسئله به نوبه خود، باعث کاهش تعارضات، میان سازمان‌ها و نهاد‌های دولتی می‌شود. در دیدگاه عمومی، این دیدگاه با مرحله سوم سیر تاریخی منطبق است که براساس آن، سازمان ملزم است در جهت حل مسائل و مشکلات جامعه فعالیت کند. در نتیجه، سودآوری تنها یکی از اهداف‌ بنگاه اقتصادی محسوب می‌شود. طرفداران این فلسفه معتقدند که چون جامعه اجازه فعالیت و استفاده از منابع کمیاب را به شرکت اعطا کرده و محیط مناسب برای کسب سود را برای آن به‌وجود آورده، شرکت باید خود را مدیون به جامعه دانسته و همواره خود را خدمتگزار آن بداند.

ابعاد مسئولیت اجتماعی
مهم‌ترین بعد مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها بعد اقتصادی آن است که در آن فعالیت‌ها و اقدامات آن مد نظر قرار می گیرد در این خصوص کسب سود حفظ منافع سازمان و مالکان ارائه کالا و خدمات با کیفیت و قیمت‌های مناسب و ایجاد بازار کار برای نیروی انسانی جامعه مورد توجه است. دومین بعد مسئولیت‌های اخلاقی است از این رو از سازمان‌ها انتظار می‌رود که همچون سایر اعضای جامعه به ارزش‌ها، هنجارها و اعتقادات و باورهای مردم احترام گذاشته و شئونات اخلاقی را در کارها و فعالیت‌های خود مورد توجه قرار دهند. سومین بعد مسئولیت‌های حقوقی است که شامل التزام سازمان‌ها به انجام قانون و رعایت مقررات می‌شود.

مشکلات پذیرش و ایفای مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها
سازمان‌ها در راه قبول و انجام مسئولیت اجتماعی خود با مشکلات متعددی روبه‌رو هستند .از جمله این مشکلات نا مشخص بودن حدود و ثغور این مسئولیت است. به علاوه در راه تحقق اهداف مسئولیت اجتماعی رهنمودهای روشن و مشخصی به مدیران ارائه نشده است و این موضوع در هاله‌ای از ابهام فرو رفته و در قلمرو اخلاقیات اجتماعی نا مشخص باقی مانده است. یکی دیگر از مشکلات مسئولیت اجتماعی، محیط رقابت‌آمیز خارج از سازمان‌هاست. اگر سازمان‌ها منابع خود را صرف تحقق مسئولیت اجتماعی می‌کنند، مسلما در صحنه رقابت نخواهند توانست با سازمان‌های دیگر برابری کنند. ما نباید سازمان‌ها را به‌صورت واحدهای مجزا و مستقل که دارای منابع بی‌حد و حصر هستند در نظر بگیریم بلکه آنها در ارتباط با سایر سازمان‌های مشابه خود از جهت منابع و امکانات نیز محدودیت دارند. مساله دیگر اینکه اصولا در جامعه سازمان‌ها بر اساس نوعی تقسیم وظیفه به فعالیت مشغولند و هر کدام در یک زمینه خاصی تلاش می‌کنند. به فرض سازمان حفاظت زیست مسئول حفظ محیط زیست است و لزومی نیست که همه سازمان‌ها در این زمینه به طور متداخل کار کنند.

چه کسی از انجام مسئولیت اجتماعی سود می‌برد؟
برخی از دانشمندان معتقدند که مجبور کردن مدیران به انجام مسئولیت اجتماعی مثل خوراندن دارو به بیمار تلخ ولی مفید است. به عبارت دیکر عمل کردن به مسئولیت اجتماعی ممکن است برای مدیران و سازمان‌ها سخت بیاید ولی هرچه که هست نتیجه سودمندی برای آن‌ها خواهند داشت بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که توجه به مسئولیت اجتماعی و انجام آن هم به نفع سازمان است و هم به نفع جامعه. به عبارت دیگر استراتژی انجام مسئولیت اجتماعی یک استراتژی بهره‌مند از برد دو طرفه است چرا که سازمان با کمک به مشکلات اجتماعی نهایتا به خود کمک کرده و با صرف هزینه‌های کوتاه‌مدت به منافع بلند مدت نائل گردیده است.

لینک مطلب‌ :: http://asremesonline.ir/news/?Id=10029