مجله اینترنتی علمی، آموزشی عصرمس
تاریخ روز
دوشنبه 29 آبان ماه 1396 ساعت 17:02:47
نوع قلم :‌   اندازه‌ی قلم :‌

ریسک کردیم و نتیجه گرفتیم

سه‌شنبه 21 شهریور ماه 1396

طرح «راه‌اندازی سورس رادیواکتیو سیستم آنالیزور آنلاین کارخانۀ تغلیظ یک مجتمع مس سونگون» ازجمله طرح‌هایی است که با کمک دانشگاه تبریز در مس منطقۀ آذربایجان انجام شده است. طرحی که برای اجرا نیازمند دانش سازمان‌هایی نظیر سازمان انرژی هسته‌ای بود، اما با توانایی دانشگاه تبریز انجام گرفت. در گفت‌وگوی پیشِ رو «اصغر باقریان»، مدیر کارخانجات تغلیظ سونگون از اجرای این طرح می‌گوید و تاکید می‌کند شرکت ملی صنایع مس ایران، ریسکِ سپردن این طرح به دانشگاه تبریز را پذیرفت تنها به این دلیل که ارتباط صنعت با دانشگاه همواره نتایج مثبتی برای هر دو به‌دنبال داشته است.

  • از اهداف طرح راه‌اندازی سیستم آنالیزور آنلاین کارخانۀ تغلیظ مجتمع بگویید. حالا که زمانی از راه‌اندازی آن گذشته، چقدر این اهداف محقق شده‌اند؟

در کارخانه‌های فرآوری مواد معدنی، برای پایش پیوسته خطوط تولید، از سیستم‌های آنالیزور آنلاین استفاده می‌شود. این سیستم‌ها شامل تجهیزاتی هستند که به‌طور پیوسته از ورودی و خروجی و محصولات میانی نمونه‌گیری و آنالیز انجام می‌دهند. پایش پیوستۀ عیارها به پرسنل بهره‌بردار کمک می‌کند تا با بهترین کارآیی و کیفیت، سیستم را راهبری کنند. در سال 1385 که کارخانۀ تلغیظ فاز یک سونگون راه‌اندازی شد، سیستم‌ آنالیزور آنلاین در کارخانه نصب شد، اما متأسفانه به دلیل وجود تحریم‌ها، این سیستم راه‌اندازی نشد؛ چون هستۀ اصلیِ سیستم که منبع و سورس رادیواکتیو و آشکارساز آن بود، به مجتمع سونگون تحویل داده نشد؛ بنابراین، سیستم بلااستفاده و بدون راه‌اندازی ماند. البته در این مدت برای تأمین سورس و آشکارساز تلاش‌هایی شد؛ مثلاً چندین‌ بار از طریق سازمان انرژی اتمی و چند شرکت‌ داخلی و خارجی سعی کردیم، اما تلاش‌ها به سرانجام نرسید. بنابراین، طی 12سال گذشته تا به امروز، نمونه‌برداری هر دو ساعت یک‌بار به‌صورت دستی انجام و  بعد از فیلتر و خشک شدن، نمونه برای آنالیز به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. به این ترتیب، امکان عکس‌العمل صحیح و سریع در سیستم مقدور نبود، چون نتایج آنالیز عیاری یک نمونۀ گرفته‌شده، دوساعت بعد آماده می‌شود و پس از آن هم ممکن است ماهیت خاک آن لحظه به‌طور کلی فرق کرده باشد و درواقع هیچ‌گونه کمک مؤثری به بهبود فرآیند نمی‌کند. اما چند سال قبل که باب همکاری دانشگاه تبریز و مس سونگون آغاز و تفاهم‌نامۀ همکاری امضا شد، نمایندگان دانشگاه از خط تولید بازدید و اعلام کردند این توانایی در دانشگاه وجود دارد که سیستم منبع رادیواکتیو را به سیستم لامپ اشعۀ ایکس تغییر دهند و به این ترتیب، سیستم را راه‌اندازی کنند. بنابراین، قرارداد این کار نوشته و کار شروع شد.

  • شاید خیلی از سازمان‌ها و مؤسسات پژوهشی بتوانند در این زمینه کار کنند؛ چرا در این میان دانشگاه تبریز را انتخاب کردید؟

برای راه‌اندازی این سیستم می‌بایست منبع رادیواکتیو و آشکارساز را وارد می‌کردیم؛ چراکه در مکاتبه با سازمان انرژی هسته‌ای که توانمندترین سازمان از بُعد فنی و اجرایی در این زمینه است، به نتیجۀ مطلوب نرسیده بودیم. در زمینۀ شرکت‌های دانش‌بنیان نیز، هیچ توانمندی و علاقه‌مندی از سوی این شرکت‌ها مشاهده نشد.

  • اما در دانشگاه تبریز، هم توانمندی بود و هم علاقه‌مندی...

بله، ابتدا در این فکر نبودیم، اما پس از امضای تفاهم‌نامه و بازدیدهای دو طرف، این توانمندی را در دانشگاه تبریز دیدیم. ابتدای کار، تفاهم‌نامه برای همکاری‌های پژوهشی امضا شد و فکر نمی‌کردیم در این زمینۀ خاص همکاری کنیم، اما پس از بازدید از توانمندی‌های دانشکدۀ فیزیک، آن‌ها نیز بیان کردند که می‌توانیم این کار را انجام دهیم.

  • این اعتماد به دانشگاه ثمربخش هم بوده و مشکلات کُندی و نبودِ دقت در پایش رفع شده است؟

هنوز سیستم به‌طور کامل راه‌اندازی نشده و در مراحل آخر کار شامل کالیبراسیون و پایدار کردن سیستم است، اما مطمئنیم پس از پایان پروژه، مشکلات حل می‌شود و می‌توانیم فرآیند تلغیظ را به‌صورت آنلاین پایش و کنترل کنیم.

  • این کار در چند فاز انجام شد و چند سال طول کشید؟

طرح شامل چند فاز بود؛ فاز اول آن شامل بررسی کلیِ تجهیزات موجود از نظر سخت‌افزاری و نرم‌افزاری، که پس از شناسایی کمبودهای سیستم، اقدامات لازم برای خرید و ساخت برخی از تجهیزات صورت گرفت، همچنین یک‌سری از اشکالات موجود در این مرحله برطرف شد. در فاز دوم، هِد اصلی دستگاه از محل باز و به آزمایشگاه دانشگاه تبریز منتقل شد؛ چراکه قرار بود سیستم از سورس به لامپ تغییر کند؛ بنابراین، یک‌سری اصلاحات روی هِد دستگاه در دانشگاه تبریز انجام شد. در فاز بعدی، پس از انجام اصلاحات لازم روی هد دستگاه، ساخت بعضی از قطعات در دانشگاه تبریز و خرید آشکارساز انجام شد و با استفاده از لامپ اشعۀ ایکس موجود در آزمایشگاه دانشکدۀ فیزیک، تجهیزات سرهم و با نمونۀ پالپ کارخانۀ تغلیظ سونگون تست و سیگنال‌های خروجی از آشکارساز دستگاه دریافت شد. در مرحلۀ بعد، هِد دستگاه و تجهیزات ساخته‌شده به کارخانۀ سونگون منتقل و در محل اصلی دستگاه نصب شد و پس از مدتی لامپ اشعۀ ایکسِ خریداری‌شده نیز در محل خود در دستگاه نصب و دستگاه به‌صورت سرد راه‌اندازی و از نظر سخت‌افزاری و نرم‌افزاری کنترل شد. سپس با استفاده از دوغاب، راه‌اندازی گرم دستگاه نیز با موفقیت انجام شد. مرحلۀ باقی‌ماندۀ کار که هم‌اکنون در شرف انجام است، مربوط به کالیبراسیون دستگاه و تست پایداری آن است که سیگنال‌های دریافتی از دستگاه در آشکارساز باید به عیارهای صحیح و قابل استناد تبدیل شوند.

  • پیش‌بینی می‌کنید این طرح تا چه زمانی به بهره‌برداری برسد؟

تا سه ماه آینده به بهره‌برداری کامل می‌رسد.

  • تجربۀ همکاری با دانشگاه و استفاده از نیروهای بومی چطور بود و آیا این تجربۀ همکاری رضایت‌بخش بوده است؟

تجربۀ همکاری صنعت با دانشگاه همواره خوشایند و جذاب است. با توجه به این‌که دانشگاه تبریز یکی از دانشگاه‌های برتر کشور و مجتمع مس سونگون نیز یکی از مجتمع‌های بزرگ معدنی و صنعتی کشور است؛ بنابراین، همکاری متقابل برای هر دو طرف سودمند بوده؛ هم برای ما صنعتی‌ها که می‌توانیم معلومات و دانش خود را به‌روز نگه داریم و هم برای دانشگاهی‌ها، از این جهت که نتایج عملی تحقیقات و پژوهش‌های خود را در صنعت به‌کار می‌گیرند.

  • یکی از مشکلات این شکل همکاری‌ها مسألۀ کار کردن در مقیاس پژوهشی در برابر مقیاس صنعتی است؛ مثلاً اگر در یک فضای پژوهشی قرار بود چنین پروژه‌ای اجرا شود، دانشگاه تبریز فرصت آزمون و خطای بیشتری داست، اما در این پروژه قرار بود در یک کارخانه فعالیت کند. شما نگران این موضوع نبودید که یک کار عملیاتی و اجرایی به دانشگاه سپرده شود؟

خیر، از آن‌جا که این سیستم حدود 12سال کار نمی‌کرد، با وجود این‌که دوستان دانشگاه تبریز از یک محیط کاملاً پژوهشی به یک محیط صنعتی ‌آمده بودند، ما تصمیم گرفتیم این ریسک را بپذیریم چون می‌دانستیم در صورت موفق بودن آن، چه مزایا و منافعی برای ما حاصل می‌شود. ضمن این‌که اگر کار موفقیت‌آمیز هم نبود ما چیزی را از دست نمی‌دادیم.

  • البته کار موفقیت‌آمیز بود و تازه سیستم قبل که سیستم خطرناک رادیواکتیو بود به سیستمی بی‌خطر تغییر می‌کند...

بله، در سیستم قبلی با منبع رادیواکتیو سروکار داشتیم که الان به یک لامپ اشعۀ ایکس تبدیل ‌شده است. این لامپ مضرات و تشعشعات به‌مراتب کمتری از روش قبلی دارد؛ ضمن این‌که در سیستم قبلی نگه‌داری سورس هم خیلی مشکل‌تر و برای ما هزینه‌بر بود؛ چون می‌بایست با شارژ هفتگی نیتروژن، به‌طور پیوسته سیستم را خنک می‌کردیم که کاری پُردردسر و پُرهزینه بود.

  • پیش از این در واحد تلغیظ تجربۀ کار با واحدهای دانشگاهی را داشتید؟

بله، ما از سال 1385 که فاز یک کارخانۀ تلغیظ راه‌اندازی شد، پروژه‌های تحقیقاتی متعددی را در قالب پایان‌نامه‌های کارشناسی‌ارشد و دکتری و همچنین، قراردادهای تحقیقاتی با همکاری مرکز تحقیقات شرکت مس و دانشگاه‌های معتبری مثل صنعتی سهند، صنعتی امیرکبیر، صنعتی شاهرود، تهران، شهید باهنر کرمان و دیگر دانشگاه‌های معتبر کشور انجام داده‌ایم؛ الان هم، این روند ادامه دارد، هر سال چهار تا پنج پروژۀ تحقیقاتی در این مقیاس انجام می‌دهیم و تا الان، بالغ بر 35 پروژۀ تحقیقاتی با دانشگاه‌ها داشته‌ایم.

  • امسال چه پروژه‌های علمی و تحقیقاتی‌ای داشته‌اید؟

امسال به‌غیر از این کار، پروژۀ تحقیقاتی دیگری با عنوان پروژۀ هارمونیک فیلتر با دانشگاه تبریز داریم که در راستای حذف هارمونیک‌های مزاحم (ناشی از VFD موتورهای بزرگ کارخانۀ تلغیظ) از شبکۀ داخلی سونگون تعریف شده و تا امروز حدود 90درصد پیشرفت داشته است که امیدواریم تا آخر سال به بهره‌برداری برسد. پروژۀ دیگری که با دانشگاه تبریز شروع کرده‌ایم؛ مطالعه و بررسی وضعیت خوردگی در واحدهای مختلف کارخانجات تلغیظ سونگون است که به‌تازگی قرارداد آن امضا و به دانشگاه ابلاغ شده تا بررسی‌های لازم را در این زمینه انجام دهند. چندین پروژۀ دانشجویی در مقطع کارشناسی‌ارشد و دکتری نیز در حال انجام است که از آن‌جمله می‌توان به بررسی تأثیر متغیرهای pH و  Eh بر فلوتاسیون انتخابی مس و مولیبدن سونگون، بررسی تأثیر کانی‌های اکسیدی مس بر بازیابی مدار فلوتاسیون کارخانۀ مس سونگون و تأثیر کانی‌های رسی بر فلوتاسیون کانسنگ مس سونگون اشاره کرد. همچنین، یک پروژه هم با همکاری مرکز تحقیقات فرآوری مواد معدنی در دستور کار داریم که در راستای کاهش پیریت از کنسانترۀ سولفیدی مجتمع مس سونگون است.

لینک مطلب‌ :: http://asremesonline.ir/news/?Id=10860